Phát triển đồng bộ công nghiệp vật liệu theo 3 nhóm
Có những buổi chiều tôi đứng trên sàn nhà máy đang bị phồng rộp, nhìn lớp epoxy mỏng manh bong ra từng mảng vì nền bê tông bên dưới chưa được xử lý chống thấm triệt để — và tự hỏi bao nhiêu chi phí đổ xuống mới đủ để "vá" lại một mặt sàn mà lẽ ra nên bền từ đầu. Với tôi — một người quen xử lý từng milimet bề mặt — đây không phải chuyện xa vời trên giấy, mà là lời nhắc rất gần cho những ai đang chọn mua hóa chất chống thấm Sika hay vật liệu sàn công nghiệp cho dây chuyền của mình.
Ba nhóm vật liệu, nhưng cùng một câu hỏi về nền
Kết luận nêu rõ: với nhóm vật liệu cơ bản, phải giữ vững năng lực sản xuất, ổn định cung ứng, nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh; với nhóm vật liệu chiến lược, ưu tiên hiện đại hóa, hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu ổn định, bền vững, phục vụ các công trình hạ tầng chiến lược quốc gia; còn nhóm vật liệu tương lai thì chủ động nghiên cứu, chuẩn bị từ sớm, từ xa, gắn với xu thế công nghệ mới — trong đó có vật liệu nano, vật liệu hai chiều thế hệ mới, vật liệu lượng tử, vật liệu sinh học, vật liệu thông minh, vật liệu tự phục hồi, vật liệu siêu dẫn và composite thế hệ mới.
Tôi đọc đến đoạn này thì liên tưởng ngay đến những thứ mà các nhà quản lý nhà máy vẫn thường xuyên chạm tay vào: lớp chống thấm gốc polyurethane, lớp phủ epoxy kháng khuẩn kháng hóa chất, hay phụ gia latex — tất cả tạo nên bề mặt trơn trượt, liền mạch mà bạn thấy khi đi trên sàn nhà xưởng mỗi ngày. Chúng đều thuộc nhóm "vật liệu cơ bản" mà sàn công nghiệp không thể thiếu, tuy nhiên chất lượng thực sự của chúng lại phụ thuộc vào năng lực chế biến sâu — thứ mà chính Kết luận cũng thừa nhận còn yếu kém, nhiều sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao vẫn phải nhập khẩu. Miễn là chúng ta nhìn nhận đúng khoảng cách này, việc chọn mua một sản phẩm Sika chính hãng cũng không chỉ là chọn "một thùng sơn" — mà là chọn một chuỗi cung ứng có kiểm soát.
Điều khiến tôi trăn trở khi đọc Kết luận
Cùng với đó, Kết luận cũng chỉ ra những hạn chế rất thật: sản xuất vật liệu còn nặng về khai thác, thâm dụng tài nguyên, tiêu hao nhiều năng lượng, giá trị gia tăng thấp, phát thải cao, gây ô nhiễm môi trường; cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý; vật liệu chất lượng cao, vật liệu công nghệ cao và vật liệu đặc chủng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu; chưa hình thành doanh nghiệp nòng cốt dẫn dắt các chuỗi giá trị; thiếu vốn đầu tư dài hạn cho các dự án vật liệu chiến lược. Trong điều kiện thực tế tại các nhà máy mà tôi từng đến tư vấn, điều đó có nghĩa là mỗi khi sàn xuất hiện vết nứt, rỗ mặt hay thấm ngược từ dưới nền, bạn không chỉ đối mặt với một khoản chi phí sửa chữa — bạn đang đối mặt với cả một chuỗi cung ứng mà Nhà nước đã thừa nhận còn manh mún, thiếu đồng bộ.
Tôi nhớ một lần đến xử lý sàn nhà xưởng thực phẩm: lớp epoxy vừa cán xong trông liền mạch, bóng trơn, đi lại rất êm — nhưng chỉ sau một mùa mưa thì bong cả mảng, để lộ nền bê tông nhám thô bên dưới, vì chủ đầu tư tiết kiệm lớp chống thấm gốc xi măng-polyme. Đó chính là lúc "chi phí thấp ban đầu" hóa thành "chi phí gấp ba lần sau một năm" — và là minh họa nhỏ cho đúng bài toán mà Kết luận đang đặt ra trên phạm vi cả ngành.
Đáng để các nhà quản lý theo dõi
Bên cạnh đó, Kết luận cũng yêu cầu đẩy mạnh sử dụng vật liệu không nung, vật liệu tái chế, vật liệu thân thiện môi trường, vật liệu thay thế cát tự nhiên, phát triển kinh tế tuần hoàn trong sản xuất vật liệu xây dựng. Hướng đi này, nếu đi vào thực tế, sẽ tác động dần đến các dòng phụ gia bê tông, vữa trộn sẵn và hệ chống thấm gốc xi măng — những thứ mà trước đây thường được chọn theo thói quen hoặc theo giá rẻ, chứ ít khi được đặt trong một bài toán "tuần hoàn" như vậy.
Theo Kết luận, Bộ Chính trị giao các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm, trong đó xác định rõ phát triển công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, có yếu tố quyết định năng lực tự chủ chiến lược, năng lực cạnh tranh quốc gia và khả năng làm chủ các công nghệ lõi. Trong ngắn hạn, các nhà quản lý như bạn có lẽ chưa thấy ngay sự thay đổi trên đơn đặt hàng tháng này; nhưng về trung hạn, việc hình thành các chuỗi cung ứng ổn định hơn, có kiểm soát hơn sẽ giúp giảm rủi ro mua phải hàng trôi nổi, hàng giả nhãn Sika — vốn là nỗi lo thường trực của những ai đã từng phải cạo đi lớp chống thấm bong tróc chỉ sau vài mùa mưa.
Tôi vẫn hay nói với các nhà quản lý rằng một mặt sàn tốt bắt đầu từ một nền bê tông khỏe và một lớp chống thấm đặt đúng chỗ — nhưng xa hơn, nó còn là kết quả của cả một chiến lược vật liệu quốc gia. Vậy bạn có nghĩ rằng, khi Việt Nam đi theo hướng phát triển đồng bộ ba nhóm vật liệu như Kết luận đã nêu, thì tiêu chí chọn mua hóa chất xây dựng của bạn sẽ thay đổi thế nào — vẫn chỉ nhìn giá thành, hay bắt đầu nhìn cả nguồn gốc, chuỗi cung ứng và hàm lượng công nghệ đi kèm?