Tôi nói thẳng: làm kiểu đó là tự tay bẻ gãy cấp phối, sau này bê tông yếu, co ngót, rỗ mặt hoặc xì nước thì đừng đổ tại phụ gia.
Với bê tông tươi phải vận chuyển xa, chuyện suy giảm độ sụt là có thật. Có thể điều chỉnh bằng phụ gia giảm nước, thậm chí bổ sung ngay tại công trường trước khi đổ. Nhưng phụ gia không phải nước lã. Đổ bao nhiêu cũng được, quay bồn vài vòng là xong lại càng không đúng.
Câu hỏi không nằm ở chỗ trộn tại trạm hay thêm ở công trường tốt hơn tuyệt đối. Câu hỏi đúng phải là: cấp phối này cần kiểm soát ở đâu, ai chịu trách nhiệm định lượng, độ sụt đang thiếu bao nhiêu và sau khi thêm phụ gia có đủ thời gian phân tán trong bồn hay chưa.
Phụ gia giảm nước làm việc thế nào trong bê tông?
Trong cấp phối bê tông, nước có hai việc khác nhau. Một phần tham gia phản ứng thủy hóa với xi măng. Phần còn lại giúp hỗn hợp đủ độ linh động để trộn, vận chuyển, bơm và đổ vào cốp pha.
Vấn đề là nước tự do càng nhiều thì bê tông càng dễ thi công trước mắt, nhưng sau khi bay hơi lại để lại hệ mao quản trong hồ xi măng. Bê tông có thể mềm, rỗ, dễ thấm và cường độ nén không đạt như thiết kế. Vì vậy, khi cần tăng độ sụt mà không muốn bơm thêm nước, người ta dùng phụ gia giảm nước hoặc phụ gia siêu dẻo.
Phụ gia làm phân tán các hạt xi măng, giảm hiện tượng chúng hút và kết tụ thành từng cục trong hỗn hợp. Khi các hạt xi măng tách nhau ra, cùng một lượng nước sẽ tạo được hỗn hợp linh động hơn. Nói kiểu công trường cho dễ hiểu: không phải cho thêm nước để làm bê tông nhão ra, mà làm cho lượng nước đang có phát huy hiệu quả tốt hơn.
Tùy gốc hóa học, mức giảm nước và khả năng giữ độ sụt sẽ khác nhau:
| Gốc phụ gia | Mức giảm nước tham khảo | Đặc điểm sử dụng |
|---|---|---|
| Lignosulfonate | Khoảng 10–15% | Phù hợp các yêu cầu dẻo hóa và giảm nước ở mức vừa phải |
| Naphthalene Sulfonate | Khoảng 15–25% | Khả năng giảm nước cao hơn, thường dùng cho bê tông cần độ linh động tốt |
| Polycarboxylate Ether, hay PCE | Khoảng 25–40% | Khả năng giảm nước mạnh, phù hợp bê tông cường độ cao, bê tông mềm dẻo hoặc bê tông tự đầm |
Con số trên không có nghĩa cứ chọn loại PCE là bê tông tự nhiên đạt mọi yêu cầu. Xi măng khác nhau, cát khác nhau, độ ẩm cốt liệu khác nhau, nhiệt độ khác nhau thì phản ứng với phụ gia cũng khác. Có loại phụ gia ăn rất nhanh, có loại giữ độ sụt lâu hơn. Có cấp phối vừa thêm vào đã mềm ra, có cấp phối phải quay bồn thêm một lúc mới mở độ sụt.
Đó là lý do tôi luôn nhắc nhà thầu: phụ gia phải đi cùng cấp phối thử và quy trình kiểm soát. Không thể lấy liều dùng của mẻ trước áp sang một loại xi măng khác rồi mong bê tông chạy đúng như cũ.
Phụ gia giảm nước giúp bê tông linh động hơn mà không cần bơm thêm nước. Nhưng nếu định lượng sai, nó cũng đủ làm cả mẻ bê tông lệch khỏi thiết kế.
Trộn phụ gia tại trạm: kiểm soát tốt, ít phụ thuộc vào hiện trường
Phối trộn phụ gia giảm nước tại trạm trộn là phương án dễ kiểm soát nhất khi hệ thống định lượng hoạt động chuẩn. Phụ gia được bơm theo cấp phối, đi cùng lượng xi măng, nước và cốt liệu đã cài đặt. Người vận hành có thể theo dõi từng mẻ, ghi nhận lượng dùng và đối chiếu với hồ sơ cấp phối.
Ở trạm, ba việc thường được kiểm soát tốt hơn công trường:
- Lượng phụ gia được cấp bằng thiết bị định lượng thay vì đong thủ công bằng can hoặc xô.
- Phụ gia được phân tán trong quá trình trộn từ đầu, giảm nguy cơ chỉ tập trung ở một vùng trong bồn.
- Cấp phối giữa các mẻ có tính lặp lại cao hơn, nếu cốt liệu và thiết bị không thay đổi bất thường.
Với công trình có sản lượng lớn, đổ liên tục hoặc yêu cầu cường độ cao, đây thường là phương án nền tảng. Bê tông ra khỏi trạm đã có độ sụt theo thiết kế, xe vận chuyển chỉ cần giữ bồn quay đúng chiều và đúng tốc độ theo quy trình của trạm.
Tuy nhiên, trộn tại trạm không có nghĩa bê tông tới công trường chắc chắn vẫn giữ nguyên độ sụt. Xe phải đi xa, đường xấu, thời gian chờ bơm kéo dài, nhiệt độ môi trường cao, cốt liệu hút nước mạnh hoặc phụ gia không phù hợp với xi măng đều có thể làm hỗn hợp tụt độ sụt.
Có một lỗi khá phổ biến: trạm trộn cấp phụ gia đúng số liệu nhưng độ ẩm cát thay đổi, người vận hành không cập nhật lại lượng nước trong cấp phối. Mẻ bê tông ra khỏi trạm lúc đầu có vẻ ổn, nhưng sau đó biến động rất mạnh. Lúc thì khô, lúc thì nhão. Đến công trường, anh em lại phải chữa cháy bằng cách thêm nước hoặc thêm phụ gia không có kiểm soát.
Trạm trộn tốt không chỉ nằm ở cái máy bơm phụ gia. Nó nằm ở cả chuỗi kiểm soát: cân cốt liệu, đo độ ẩm, kiểm tra xi măng, hiệu chỉnh nước, kiểm tra độ sụt và lưu lại thông tin từng mẻ.
Khi nào nên ưu tiên trộn tại trạm?
Tôi thường ưu tiên phương án này khi:
1. Công trình có cấp phối ổn định và sản lượng bê tông lớn.
2. Trạm trộn có hệ thống định lượng phụ gia tự động, được kiểm tra định kỳ.
3. Quãng đường vận chuyển không quá biến động.
4. Yêu cầu về cường độ, độ bền hoặc độ chống thấm cần kiểm soát chặt.
5. Đội thi công tại hiện trường chưa có người đủ kinh nghiệm để điều chỉnh phụ gia trong bồn trộn.
6. Nhiều xe đổ liên tục, không có thời gian lấy mẫu và hiệu chỉnh từng xe.
Nếu mọi thứ đã được thử nghiệm, cấp phối giữ được độ sụt tới công trường và quy trình trạm vận hành ổn định, không có lý do gì phải mang việc điều chỉnh về hiện trường cho phức tạp.
Bổ sung phụ gia tại công trường: hữu ích khi bê tông bị tụt độ sụt
Phụ gia giảm nước thêm tại công trường có một lợi thế rõ ràng: nó cho phép điều chỉnh bê tông tươi sau quá trình vận chuyển. Trong thực tế, xe có thể bị kẹt đường, phải chờ bơm, chờ nghiệm thu cốp pha hoặc chờ xử lý cốt thép. Bê tông khi đến nơi không còn đạt độ sụt như lúc rời trạm.
Nếu nguyên nhân chỉ là mất độ sụt trong quá trình vận chuyển và cấp phối vẫn còn khả năng điều chỉnh, phụ gia siêu dẻo có thể giúp khôi phục độ linh động mà không cần thêm nước tự do.
Nhưng đây là công việc cần người có trách nhiệm đứng ra làm. Không phải thấy bê tông cứng là đổ một ca phụ gia vào bồn rồi cho xe chạy. Mỗi lần bổ sung tại công trường phải trả lời được bốn câu hỏi:
- Bê tông đang thiếu độ sụt bao nhiêu?
- Trong mẻ đã có loại phụ gia nào chưa?
- Lượng phụ gia bổ sung là bao nhiêu theo khối lượng xi măng?
- Sau khi thêm, bồn đã trộn đủ thời gian để phụ gia phân tán chưa?
Nếu không có thông tin về cấp phối, không biết trong bồn đã có gì, cũng không đo độ sụt trước khi điều chỉnh, thì việc thêm phụ gia chỉ là đoán mò. Bê tông có thể mềm ra thật, nhưng không ai chắc nó đang mềm đúng cách.
Thêm phụ gia ở công trường có làm thay đổi chất lượng bê tông không?
Có thể có, tùy cách làm.
Nếu phụ gia đúng loại, đúng liều, tương thích với cấp phối và được trộn đủ thời gian, việc bổ sung tại công trường có thể giúp điều chỉnh độ sụt mà không làm giảm cường độ theo cách của việc thêm nước tự do. Nhưng nếu đổ quá liều, thời gian ninh kết có thể bị kéo dài đáng kể.
Kéo dài ninh kết không phải lúc nào cũng lập tức làm bê tông mất cường độ 28 ngày, đặc biệt khi bê tông vẫn được bảo dưỡng ẩm đúng kỹ thuật. Nhưng ở công trường, chậm ninh kết kéo theo hàng loạt chuyện: bề mặt lâu se, khó hoàn thiện, dễ bị người khác rắc xi măng khô để chữa cháy, phát sinh phân tầng hoặc làm sai thời điểm xoa nền.
Với bê tông kết cấu, không thể chỉ nhìn vào độ sụt sau khi thêm phụ gia rồi kết luận mẻ đó đạt. Cần nhìn cả thời gian ninh kết, khả năng giữ độ sụt, trạng thái phân tầng, mẫu thử và điều kiện bảo dưỡng sau đổ.
Quy trình thêm phụ gia giảm nước vào xe trộn tại công trường
Tôi viết phần này thật cụ thể vì lỗi hiện trường thường không nằm ở kiến thức cao siêu. Nó nằm ở những thao tác rất nhỏ: can đong không sạch, đổ nhầm loại, bồn quay chưa đủ, người này tưởng người kia đã cấp phụ gia.
Bước 1: Kiểm tra thông tin của xe và phụ gia
Trước khi mở nắp can, phải xác định:
- Mã xe và khối lượng bê tông trong bồn.
- Loại xi măng và lượng xi măng trong cấp phối.
- Loại phụ gia đã cấp tại trạm.
- Lượng phụ gia dự kiến bổ sung.
- Độ sụt yêu cầu và độ sụt thực tế tại hiện trường.
- Thời gian bê tông đã vận chuyển và đã chờ bao lâu.
Không được dùng phụ gia chỉ vì trên can có chữ “siêu dẻo”. Sikament R4, Sikament R7 hay Sika ViscoCrete HE-500 có dải liều lượng và mục đích sử dụng khác nhau. Ngay cả cùng một sản phẩm, liều dùng hiệu quả cũng phụ thuộc vào xi măng, cốt liệu và yêu cầu bê tông.
Bước 2: Đo độ sụt trước khi điều chỉnh
Đừng nhìn bằng mắt rồi phán bê tông đang khô. Bê tông có thể nhìn đặc nhưng vẫn đạt độ sụt; cũng có mẻ nhìn bóng nước nhưng lại phân tầng.
Lấy mẫu theo quy trình kiểm tra của công trường, thực hiện phép thử độ sụt và ghi lại kết quả. Nếu độ sụt thấp hơn yêu cầu, cần xem lại nguyên nhân:
- Bê tông mất độ sụt do vận chuyển lâu.
- Cốt liệu tại trạm có độ ẩm thay đổi.
- Bồn trộn quay không đúng trong quá trình vận chuyển.
- Bê tông đã bắt đầu ninh kết.
- Cấp phối hoặc loại phụ gia ban đầu không phù hợp.
Phụ gia chỉ xử lý được một số trường hợp. Nếu bê tông đã có dấu hiệu ninh kết, vón cục hoặc phân tầng, đổ thêm phụ gia không biến nó thành mẻ bê tông đạt chuẩn.
Bước 3: Tính liều lượng theo lượng xi măng
Liều phụ gia phải tính theo khối lượng xi măng trong cấp phối, không tính tùy tiện theo thể tích xe.
Với Sikament R4, dải sử dụng tham khảo là khoảng 0,6–1,6 lít cho 100 kg xi măng; liều điển hình khoảng 0,8–1,2 lít cho 100 kg xi măng. Nếu một mẻ có 350 kg xi măng, liều điển hình tương ứng khoảng 2,8–4,2 lít. Đây chỉ là phép quy đổi để hình dung cách tính, không phải cứ thấy độ sụt thấp là cấp ngay mức cao nhất.
Sikament R7 có dải tham khảo khoảng 0,3–0,8 lít cho 100 kg xi măng, liều điển hình khoảng 0,4–0,6 lít cho 100 kg xi măng. Với Sika ViscoCrete HE-500, liều dùng tham khảo khoảng 0,5–0,8 lít cho 100 kg xi măng đối với bê tông mềm dẻo và khoảng 0,9–1,8 lít cho 100 kg xi măng đối với bê tông tự đầm.
Tôi nhấn mạnh lại: những con số này không thay thế cấp phối thử. Liều bổ sung tại công trường thường cần tính trên lượng phụ gia đã có trong bồn. Nếu trạm đã cấp gần mức cao, không thể xem như bồn chưa có phụ gia rồi đổ thêm nguyên liều.
Bước 4: Chuẩn bị dụng cụ sạch và đong đúng
Can, phễu, bơm định lượng hoặc dụng cụ cấp phụ gia phải sạch. Không để lẫn nước rửa, dầu, hồ xi măng hoặc phụ gia khác. Những thứ tưởng nhỏ này có thể làm sai nồng độ, gây tắc bơm hoặc tạo phản ứng không mong muốn.
Không trộn sẵn nhiều loại phụ gia trong cùng một can rồi mới đổ vào bồn. Các loại phụ gia có thể tương tác với nhau trước khi vào bê tông, làm vón, tách lớp hoặc mất tác dụng. Nếu cấp nhiều loại, phải cấp riêng theo đúng trình tự đã được hướng dẫn.
Bước 5: Đổ phụ gia vào bồn đúng cách
Cho bồn quay ở tốc độ trộn phù hợp. Cấp phụ gia vào vị trí để dòng hóa chất đi vào vùng bê tông đang được đảo đều, tránh đổ dồn lên thành bồn hoặc vào một góc chết.
Không nên pha loãng tùy tiện nếu không có hướng dẫn kỹ thuật cụ thể. Nhiều anh em thấy phụ gia đặc thì tự pha thêm nước cho dễ đổ. Làm vậy có thể khiến việc định lượng bị sai, nhất là khi không tính lại lượng nước đưa vào hỗn hợp.
Bước 6: Trộn bổ sung đủ thời gian
Sau khi thêm phụ gia, phải cho bồn trộn tiếp để hóa chất phân tán đồng đều. Thời gian tối thiểu thường nằm trong khoảng 1–3 phút, tùy quy trình và loại phụ gia. Với Sikament R4 được bổ sung trực tiếp vào xe trộn ngay trước khi đổ, cần trộn thêm tối thiểu 3 phút.
Đây là chỗ nhiều công trường làm ẩu nhất. Đổ phụ gia xong, tài xế quay bồn vài vòng rồi mở cửa xả. Kết quả là phần bê tông đầu xe có thể khô, phần giữa lại quá mềm. Mẻ không đồng nhất, lấy mẫu ở đâu cũng có thể cho kết quả khác nhau.
Tôi thường yêu cầu ghi rõ thời điểm bắt đầu cấp phụ gia và thời điểm kết thúc trộn bổ sung. Không cần làm màu, chỉ cần có người chịu trách nhiệm bấm giờ và ký xác nhận.
Bước 7: Kiểm tra lại độ sụt và trạng thái bê tông
Sau khi trộn đủ thời gian, lấy mẫu kiểm tra lại độ sụt. Quan sát thêm các dấu hiệu:
- Bê tông có bị tách nước không.
- Cốt liệu lớn có chìm xuống hoặc dồn cục không.
- Hồ xi măng có quá lỏng so với cốt liệu không.
- Bê tông có bị kéo dây, dính bết bất thường không.
- Sau vài phút nghỉ, độ sụt có tụt nhanh hay không.
Nếu độ sụt đã đạt, không tiếp tục thêm phụ gia chỉ vì muốn bê tông mềm hơn nữa. Độ sụt càng cao không đồng nghĩa bê tông càng tốt. Bơm dễ hơn nhưng nếu vượt quá khả năng giữ ổn định của cấp phối, bê tông có thể phân tầng, rỗ tổ ong hoặc khó hoàn thiện bề mặt.
So sánh hai phương án: trạm trộn và công trường
| Tiêu chí | Trộn tại trạm | Bổ sung tại công trường |
|---|---|---|
| Khả năng định lượng | Ổn định hơn nếu hệ thống tự động được hiệu chuẩn | Phụ thuộc người đong, thiết bị và kỷ luật hiện trường |
| Độ đồng nhất | Phụ gia đi cùng quá trình trộn từ đầu | Phải trộn bổ sung đủ thời gian để phân tán đều |
| Xử lý mất độ sụt do vận chuyển | Không điều chỉnh được sau khi xe rời trạm nếu không có quy trình bổ sung | Có thể khôi phục độ sụt trong giới hạn cấp phối cho phép |
| Nguy cơ thao tác sai | Thấp hơn ở khâu cấp phụ gia, nhưng vẫn phụ thuộc độ ẩm cốt liệu và vận hành trạm | Cao hơn nếu không biết lượng phụ gia ban đầu hoặc không ghi nhận từng xe |
| Phù hợp | Đổ khối lượng lớn, cấp phối ổn định, kiểm soát tập trung | Vận chuyển xa, thời gian chờ biến động, cần hiệu chỉnh tại điểm đổ |
| Điểm phải kiểm soát | Định lượng, độ ẩm cốt liệu, thời gian vận chuyển | Độ sụt trước và sau điều chỉnh, liều bổ sung, thời gian trộn |
| Rủi ro chính | Bê tông tới nơi bị tụt độ sụt nhưng không có phương án xử lý | Quá liều, trộn thiếu thời gian, nhầm loại hoặc cấp chồng phụ gia |
Bảng này cho thấy không có phương án nào tự động an toàn. Trộn tại trạm kiểm soát tốt hơn nhưng không giải quyết được mọi biến động trên đường. Thêm tại công trường linh hoạt hơn nhưng đòi hỏi người thực hiện hiểu cấp phối và biết dừng đúng lúc.
Những lỗi làm phụ gia mất tác dụng hoặc gây rắc rối
Thêm nước để chữa độ sụt rồi mới thêm phụ gia
Đây là lỗi tôi gặp nhiều nhất. Bê tông vừa tới đã có người bảo tài xế xả một ít nước vào bồn cho mềm. Sau đó thấy vẫn chưa đạt lại đổ phụ gia. Như vậy, anh em đã thay đổi tỷ lệ nước trên xi măng trước khi biết phụ gia còn tác động ra sao.
Thêm nước tự do không tương đương với bổ sung phụ gia giảm nước. Hai việc này khác nhau từ cơ chế đến hậu quả đối với cường độ và độ bền. Muốn điều chỉnh độ sụt, phải chọn đúng giải pháp ngay từ đầu, không chữa kiểu chồng lỗi.
Không biết trong xe đã có phụ gia gì
Xe từ trạm về có thể đã được cấp phụ gia giảm nước. Nếu người hiện trường không có phiếu cấp liệu hoặc không hỏi lại trạm, việc bổ sung sẽ không có điểm xuất phát rõ ràng.
Đặc biệt với các dòng siêu dẻo hiệu quả cao, chỉ một lượng bổ sung nhỏ cũng có thể làm độ sụt thay đổi mạnh. Không thể dùng kinh nghiệm của loại Lignosulfonate để xử lý một cấp phối đang dùng PCE.
Đổ phụ gia nhưng không quay bồn đủ thời gian
Phụ gia không phải màu nhuộm đổ vào là tan đều ngay. Bồn phải tạo đủ năng lượng trộn để hóa chất đi qua toàn bộ hỗn hợp. Trộn thiếu thời gian là nguyên nhân gây chênh lệch độ sụt giữa các phần bê tông trong cùng một xe.
Đong bằng dụng cụ không có vạch chuẩn
Một can cũ, một xô sơn hoặc chai nhựa không thể thay thế dụng cụ định lượng. Sai số vài trăm mililít trong một mẻ nhỏ đã đáng kể; với phụ gia mạnh, sai số đó có thể làm thay đổi thời gian ninh kết.
Nếu công trường buộc phải cấp thủ công, hãy dùng can có vạch thể tích rõ, kiểm tra lại bằng dụng cụ chuẩn và ghi chép từng lần cấp. Làm vậy nhanh hơn nhiều so với xử lý một sàn bê tông bị phồng rộp hoặc một khối đổ phải đục bỏ.
Chỉ nhìn độ sụt mà bỏ qua thời gian ninh kết
Có những mẻ sau khi thêm phụ gia nhìn rất đẹp, bơm êm, cán miết dễ. Nhưng đến tối bê tông vẫn chưa se mặt, hôm sau mới bắt đầu ninh kết. Nếu không dự liệu trước, đội hoàn thiện sẽ xử lý sai: rắc xi măng khô, xoa ép nước hoặc phủ bạt kín khi bề mặt chưa ổn định.
Quá liều phụ gia có thể kéo dài thời gian ninh kết đáng kể. Khi đó phải theo dõi sát, bảo dưỡng ẩm đúng kỹ thuật và không vội kết luận chất lượng chỉ bằng cảm giác bề mặt trong vài giờ đầu.
Gốc PCE, Naphthalene: không thể dùng chung một cách máy móc
Phụ gia gốc Naphthalene thường cho khả năng giảm nước ở mức khoảng 15–25%. Nó có thể phù hợp với nhiều cấp phối bê tông tươi cần tăng độ linh động nhưng không yêu cầu khả năng giữ độ sụt quá dài.
PCE có mức giảm nước tham khảo khoảng 25–40%, phù hợp với bê tông cần độ chảy cao, cường độ cao hoặc bê tông tự đầm. Nhưng hiệu quả mạnh cũng đồng nghĩa mức phản ứng với vật liệu đầu vào nhạy hơn. Chỉ cần thay đổi loại xi măng, tỷ lệ bột mịn, cát hoặc thời gian vận chuyển là độ sụt có thể khác hẳn.
Với PCE, nhà thầu cần quan tâm đến khả năng giữ độ sụt chứ không chỉ độ sụt ban đầu. Một mẻ vừa rời trạm rất mềm nhưng tụt nhanh sau thời gian vận chuyển thì chưa chắc phù hợp với công trường có quãng đường xa.
Các dòng phụ gia cũng không nên tự ý pha chung hoặc trộn sẵn trước khi đưa vào bê tông. Nếu cấp nhiều loại phụ gia, phải có quy trình riêng về thứ tự cấp, vị trí cấp và thời gian trộn. Phụ gia hóa học không phải các loại dầu có thể trộn chung trong một can để tiết kiệm một thao tác.
Kiểm soát phụ gia tại công trường bằng hồ sơ đơn giản
Không cần biến công trường thành phòng thí nghiệm cồng kềnh. Nhưng tối thiểu mỗi xe có điều chỉnh phụ gia phải có thông tin rõ ràng:
- Mã xe và thời gian xe tới công trường.
- Khối lượng bê tông trong xe.
- Lượng xi măng theo cấp phối.
- Loại và lượng phụ gia đã cấp tại trạm.
- Độ sụt trước khi bổ sung.
- Loại và lượng phụ gia bổ sung.
- Thời gian trộn sau khi bổ sung.
- Độ sụt sau điều chỉnh.
- Người cho phép cấp và người trực tiếp thực hiện.
Hồ sơ này không phải để làm đẹp giấy tờ. Khi bê tông có vấn đề, nó giúp tìm đúng nguyên nhân. Nếu không ghi gì, mọi người sẽ bắt đầu đoán: tại xi măng, tại cát, tại xe, tại bơm hay tại phụ gia. Đoán trên bê tông đã đổ thì thường chỉ còn cách đục ra kiểm tra.
Với mẻ quan trọng như bê tông móng, cột, vách, sàn dự ứng lực hoặc khu vực yêu cầu chống thấm, việc điều chỉnh tại hiện trường càng phải có người kỹ thuật phụ trách. Thợ bơm không nên tự quyết định lượng phụ gia chỉ vì thấy ống bơm đang nặng. Người phụ trách đổ bê tông cũng không nên tự ý cho thêm hóa chất để kéo dài thời gian làm việc nếu chưa đánh giá ảnh hưởng đến ninh kết.
Tiêu chuẩn là khung kiểm soát, không phải câu thần chú
TCVN 8826:2011 là tiêu chuẩn Việt Nam về phụ gia hóa học cho bê tông. ASTM C494/C494M phân loại phụ gia bê tông theo các nhóm chức năng như giảm nước, giảm nước cao cấp hoặc kéo dài thời gian ninh kết. Những tiêu chuẩn này giúp xác định yêu cầu kỹ thuật, tính năng và phương pháp đánh giá.
Nhưng cầm tiêu chuẩn đọc vài dòng không giúp anh em biết ngay hôm nay nên thêm bao nhiêu lít vào xe đang đứng trước bơm. Phần quyết định tại hiện trường vẫn là dữ liệu cấp phối, hướng dẫn kỹ thuật của sản phẩm, kết quả thử độ sụt và tình trạng thực tế của bê tông.
Một sản phẩm đạt yêu cầu kỹ thuật vẫn có thể không hợp với cấp phối cụ thể. Một liều lượng nằm trong dải khuyến cáo vẫn có thể quá cao đối với loại xi măng đang dùng. Cho nên phải tách hai việc:
1. Kiểm tra phụ gia có phù hợp yêu cầu kỹ thuật và nguồn gốc rõ ràng hay không.
2. Kiểm tra phụ gia đó làm việc thế nào trong chính cấp phối và điều kiện thi công của công trình.
Đừng lấy nhãn sản phẩm làm bằng chứng duy nhất. Cũng đừng lấy một lần thử thành công để áp dụng cho mọi mẻ sau đó khi vật liệu đầu vào đã thay đổi.
Cách chọn phương án cho từng tình huống
Nếu xe vận chuyển trong thời gian ổn định, trạm trộn kiểm soát tốt và độ sụt tại công trường ít biến động, nên trộn phụ gia tại trạm. Phương án này gọn, dễ truy xuất và ít phụ thuộc vào thao tác của đội hiện trường.
Nếu quãng đường vận chuyển dài, thời gian chờ bơm không cố định hoặc công trình nằm trong khu vực giao thông khó đoán, có thể xây dựng quy trình bổ sung phụ gia tại công trường. Nhưng phải chuẩn bị từ trước: loại phụ gia, dải liều dùng, dụng cụ định lượng, người phê duyệt và thời gian trộn bổ sung.
Nếu bê tông đã bắt đầu ninh kết, có dấu hiệu vón cục, tách nước mạnh hoặc nhiệt độ hỗn hợp bất thường, không nên cố cứu bằng cách đổ thêm phụ gia. Cần báo kỹ thuật và đánh giá khả năng sử dụng mẻ đó. Độ sụt thấp không phải lúc nào cũng là vấn đề có thể xử lý bằng siêu dẻo.
Công trường có thể linh hoạt, nhưng không được tùy tiện. Mỗi lít phụ gia thêm vào phải có lý do, có người chịu trách nhiệm và có thời gian trộn đi kèm.
Kết luận
Phụ gia giảm nước có thể được trộn tại trạm hoặc bổ sung tại công trường. Trộn tại trạm cho độ ổn định và khả năng truy xuất tốt hơn. Bổ sung tại công trường cho phép xử lý tình trạng suy giảm độ sụt bê tông tươi sau vận chuyển, nhưng chỉ hiệu quả khi định lượng chính xác và trộn đủ thời gian.
Với những trường hợp thêm phụ gia bê tông tại công trình, đừng bỏ qua các bước cơ bản: đo độ sụt, kiểm tra lượng phụ gia đã có trong xe, tính theo khối lượng xi măng, cấp riêng từng loại, quay bồn tối thiểu theo quy trình và kiểm tra lại trước khi đổ. Riêng Sikament R4 bổ sung trực tiếp vào xe trộn cần trộn thêm tối thiểu 3 phút để phụ gia phân tán đều.
Tôi nhắc anh em thi công một câu rất cũ nhưng chưa bao giờ thừa: bê tông hỏng thường không hỏng ở lúc ký hợp đồng, mà hỏng từ một thao tác tưởng như nhỏ tại hiện trường. Đừng xả nước cho nhanh, đừng đổ phụ gia theo cảm tính, cũng đừng để người không nắm cấp phối tự ý chữa mẻ bê tông. Làm đúng từng bước, bơm đúng liều, quay đủ thời gian — vậy mới giữ được cường độ và độ bền về sau.