Theo Công điện 60/CĐ-TTg ký ngày 29/08/2026 của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, ba dự án cao tốc phía Bắc đang tắc nguồn vật liệu: thành phần 3 Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội, cao tốc Chợ Mới - Bắc Kạn và đoạn Ninh Bình - Hải Phòng qua Ninh Bình, Hưng Yên. Khu vực phía Bắc đang triển khai đồng thời 7 tuyến cao tốc với 14 dự án và dự án thành phần, khối lượng còn lại lớn trong khi mốc hoàn thành 2026 đã cận kề. Sáu địa phương gồm Hà Nội, Thái Nguyên, Phú Thọ, Hưng Yên, Bắc Ninh và Ninh Bình phải khẩn trương rà soát, cấp phép, gia hạn hoặc nâng công suất các mỏ vật liệu xây dựng.
Đứt gãy chuỗi cung ứng cốt liệu
Trên bình diện kỹ thuật, tắc nguồn vật liệu không chỉ là bài toán khối lượng mà là bài toán cường độ bám dính giữa cốt liệu và chất kết dính. Khi nguồn đá dăm bị gián đoạn, ba phương án thường được đưa ra: thay thế bằng nguồn đá có cường độ nén thấp hơn, sử dụng cốt liệu tái chế không đạt module đàn hồi yêu cầu, hoặc kéo dài cung đường vận chuyển từ mỏ ở xa làm phá vỡ cấp phối thiết kế. Cát nghiền thay thế cát tự nhiên cũng kéo theo thay đổi đường cong cấp phối, tác động trực tiếp đến cường độ chịu nén của bê tông kết cấu mặt đường.
- Cốt liệu không đồng nhất về thành phần hạt làm suy giảm module đàn hồi của bê tông thành phẩm
- Nguồn đá từ mỏ mới chưa kiểm chứng có thể làm giảm cường độ bám dính tại vùng chuyển tiếp giữa xi măng và cốt liệu
- Bê tông mác thấp tăng hiện tượng mao dẫn ngược, mở đường thấm nước từ dưới nền lên bề mặt đường
Rủi ro khi chạy tiến độ bằng mọi giá
Công điện nhấn mạnh việc đẩy nhanh tiến độ không được bỏ qua quy trình, tiêu chuẩn kỹ thuật và chất lượng công trình – nhưng áp lực thực tế lại đặt người giám sát vào thế kẹt. Trong mùa mưa Bắc Bộ, hệ thống thoát nước, rãnh đỉnh, bậc nước và gia cố mái taluy phải được thi công song song với nền đường. Khi nguồn đá dăm và cát bị gián đoạn, các hạng mục này thường bị hoãn hoặc thi công cầm chừng, khiến nước mưa xâm nhập vào nền đất yếu, gây sụt lún cục bộ và trượt mái.
Ba chỉ tiêu kỹ thuật cần kiểm soát chặt tại công trường: độ ẩm bê tông tại thời điểm đổ, thời gian bảo dưỡng ẩm đủ chu kỳ cho từng mác bê tông, và cường độ bám dính giữa các lớp kết cấu mặt đường. Bất kỳ sự rút ngắn nào trong ba chỉ tiêu này đều tạo tiền đề cho hư hỏng sớm – nứt bề mặt, bong bóc, thấm nước từ mạch ngừng thi công.
Khuyến cáo từ góc nhìn kỹ thuật
Chúng ta đứng trước hai kịch bản. Kịch bản một: chờ cấp phép mỏ mới, gia hạn mỏ cũ, nâng công suất khai thác – tiến độ chậm nhưng chất lượng được bảo toàn. Kịch bản hai: chấp nhận thay thế vật liệu bằng nguồn có cường độ thấp hơn, rút ngắn quy trình bảo dưỡng, đẩy nhanh thi công các hạng mục chống thấm – tiến độ đạt nhưng kết cấu sẽ chịu tải trọng không tương xứng với tuổi thọ thiết kế.
- Với đá dăm: yêu cầu nhà cung cấp nộp phiếu thí nghiệm cường độ nén, độ mài mòn, khối lượng thể tích trước khi nhập công trường
- Với cát: kiểm tra mô đun độ lớn, hàm lượng bụi sét theo tiêu chuẩn vật liệu hiện hành
- Với chống thấm: sử dụng sản phẩm gốc xi măng-polymer có cường độ bám dính đạt chuẩn kỹ thuật trên bề mặt bê tông đã bảo dưỡng đủ chu kỳ
- Với bê tông: cấp phối phải được điều chỉnh theo nguồn cốt liệu thực tế, không áp dụng cấp phối mẫu từ mỏ khác
Bộ Xây dựng được giao theo dõi tiến độ thực hiện Công điện và báo cáo Chính phủ, Thủ tướng đối với những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Chừng nào chuỗi cung ứng vật liệu chưa được tháo gỡ từ gốc, mọi biện pháp gia tăng nhân lực, máy móc hay vốn chỉ giải quyết phần ngọn. Bề mặt đường cao tốc dù hoàn thiện đúng hạn vẫn phát sinh hư hỏng sớm nếu nền tảng vật liệu đầu vào không đạt chuẩn – và khi ấy, lớp chống thấm dù tốt đến đâu cũng chỉ là phần bù đắp cho một kết cấu đã mang sẵn khuyết tật từ ngày đổ bê tông đầu tiên.