Trường hợp này thường khiến công trường lập tức nghi ngờ phụ gia giảm nước đã được sử dụng quá mức.
Tuy nhiên, bê tông chậm đông kết không tự động đồng nghĩa với việc mẻ bê tông đã hỏng. Cùng một biểu hiện có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân: loại xi măng, nhiệt độ, độ ẩm, thời gian vận chuyển, cấp phối, lượng nước thực tế, phụ gia không tương thích hoặc sai lệch trong quá trình định lượng. Vì vậy, việc đầu tiên không phải là đập bỏ hay tiếp tục thi công, mà là khoanh vùng nguyên nhân và giữ nguyên hiện trạng để đánh giá.
Dấu hiệu nhận biết bê tông chậm đông kết do phụ gia
Bê tông sau khi đổ cần một khoảng thời gian để mất dần tính dẻo, bắt đầu se mặt và chuyển sang giai đoạn đủ cứng để hoàn thiện hoặc chịu các tác động nhẹ. Thời gian này không cố định cho mọi công trình. Nó thay đổi theo cấp phối, loại xi măng, nhiệt độ, độ sụt, phương pháp thi công và loại phụ gia được dùng.
Vì thế, không nên lấy mốc sáu hay tám giờ làm ranh giới tuyệt đối. Một mặt bê tông còn mềm sau khoảng thời gian đó là dấu hiệu cần kiểm tra, chứ chưa đủ để kết luận phụ gia bị quá liều.
Những biểu hiện thường khiến kỹ sư hiện trường phải đặt câu hỏi về liều lượng phụ gia gồm:
- Sau thời gian ninh kết dự kiến, bề mặt vẫn ướt, chưa se và dễ bị lõm khi ấn nhẹ.
- Bê tông trên sàn, dầm hoặc nắp bể vẫn bị lún khi có người đi lại, dù điều kiện thời tiết không có biến động bất thường.
- Công tác xoa hoàn thiện bị kéo theo lớp hồ xi măng, không tạo được mặt phẳng ổn định.
- Khi kiểm tra bê tông trong ván khuôn, hỗn hợp vẫn có dấu hiệu chảy hoặc biến dạng mạnh dưới tác động nhẹ.
- Các mẻ bê tông cùng cấp phối, đổ trong điều kiện gần giống nhau nhưng thời gian ninh kết chênh lệch rõ rệt.
- Độ sụt thực tế cao hơn đáng kể so với yêu cầu, kèm theo hiện tượng tách nước hoặc phân tầng.
- Phiếu giao nhận, nhật ký trạm trộn hoặc dữ liệu bơm định lượng cho thấy lượng phụ gia đã thay đổi so với cấp phối được phê duyệt.
Quá liều phụ gia có thể làm trễ thời gian ninh kết và đảo lộn kế hoạch thi công, nhưng dấu hiệu tại hiện trường chỉ là cơ sở nghi ngờ. Muốn kết luận, phải đối chiếu cấp phối, hồ sơ định lượng và kết quả kiểm tra bê tông.
Cần phân biệt tình trạng này với ảnh hưởng của nhiệt độ thấp. Khi trời lạnh, tốc độ phát triển cường độ và ninh kết thường chậm lại. Nhưng nếu chỉ nhìn bề mặt ướt hay mềm thì chưa thể xác định nguyên nhân. Nhiệt độ hỗn hợp bê tông, nhiệt độ môi trường, thời gian vận chuyển và điều kiện che phủ sau khi đổ đều cần được ghi nhận.
Bê tông có thể chậm đông kết do phụ gia, nhưng cũng có thể bị ảnh hưởng bởi lượng nước bổ sung tại công trường, cốt liệu có độ ẩm khác với giả định thiết kế, xi măng thay đổi lô hoặc phụ gia đã bị lưu kho không đúng điều kiện. Một mẻ bê tông có độ sụt cao bất thường cũng chưa chắc do bơm thừa phụ gia; cần kiểm tra cả nước trộn và độ ẩm cốt liệu.
Phụ gia siêu dẻo tác động đến bê tông như thế nào?
Phụ gia giảm nước và phụ gia siêu dẻo được dùng để cải thiện tính công tác của bê tông. Khi phân tán tốt các hạt xi măng, phụ gia giúp hỗn hợp dễ chảy hơn mà không nhất thiết phải tăng lượng nước. Đây là lý do bê tông có thể đạt độ sụt phù hợp để bơm, đổ vào cấu kiện dày đặc cốt thép hoặc vận chuyển trong thời gian dài.
Với nhóm phụ gia có tác dụng kéo dài thời gian ninh kết, ảnh hưởng này còn rõ hơn. Chúng thường được lựa chọn trong điều kiện thời tiết nóng, khi cần kéo dài thời gian thi công hoặc khi bê tông phải vận chuyển xa. Trong hệ thống phân loại theo ASTM C494, loại D và loại G thường gắn với chức năng giảm nước kết hợp kéo dài thời gian ninh kết; loại F chủ yếu là phụ gia giảm nước tầm cao, không nhất thiết tạo ra tác dụng chậm đông kết như hai nhóm trên.
Tuy nhiên, tên nhóm tiêu chuẩn không thay thế cho tài liệu kỹ thuật của từng sản phẩm. Một sản phẩm cụ thể có thể có khoảng liều lượng, mức độ giảm nước và mức ảnh hưởng đến thời gian ninh kết khác nhau. Cấp phối cũng quyết định rất lớn đến kết quả cuối cùng.
Cơ chế phân tán không phải là “cô lập” hạt xi măng
Phụ gia siêu dẻo thường hấp phụ lên bề mặt hạt xi măng. Tùy thành phần hóa học, chúng tạo ra lực đẩy tĩnh điện, cản trở lập thể hoặc các hiệu ứng phân tán khác, giúp các hạt xi măng ít kết bông hơn. Khi các đám bông xi măng bị phá vỡ, phần nước vốn bị giữ trong cấu trúc kết bông được giải phóng và hỗn hợp trở nên linh động hơn.
Nói cách khác, phụ gia không làm giảm diện tích tiếp xúc giữa xi măng và nước theo cách có thể dùng để giải thích chung cho mọi trường hợp. Cơ chế phù hợp hơn là phụ gia thay đổi trạng thái phân tán và tương tác giữa các hạt xi măng, từ đó ảnh hưởng đến khả năng phản ứng, tốc độ mất tính dẻo và thời gian ninh kết. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại phụ gia, liều dùng, thành phần xi măng, nhiệt độ và toàn bộ cấp phối.
Ở liều phù hợp, sự chậm lại trong giai đoạn đầu có thể nằm trong phạm vi thiết kế. Khi liều lượng tăng, thời gian ninh kết có thể kéo dài hơn dự kiến, độ chảy tăng, tách nước hoặc phân tầng có thể xuất hiện. Nhưng không có một quy luật chung rằng cứ dùng gấp rưỡi hay gấp đôi là hạt xi măng bị “cô lập” hoặc quá trình thủy hóa bị dừng hoàn toàn. Cùng một mức tăng liều, hai cấp phối khác nhau có thể cho hai kết quả khác nhau.
| Nhóm phụ gia | Tác dụng thường gặp | Điểm cần lưu ý | Ứng dụng thường gặp |
|---|---|---|---|
| Hóa dẻo chậm đông kết | Giảm nước và kéo dài thời gian ninh kết ở mức nhất định | Có thể làm thời gian hoàn thiện thay đổi khi nhiệt độ hoặc cấp phối biến động | Bê tông thi công trong thời tiết nóng, khối lượng đổ lớn |
| Siêu dẻo chậm đông kết | Tăng độ chảy, hỗ trợ giảm nước và duy trì tính công tác lâu hơn | Cần kiểm soát chặt liều lượng, thời gian vận chuyển và tính tương thích | Bê tông bơm, cấu kiện dày hoặc có mật độ cốt thép cao |
| Siêu dẻo không chủ đích chậm đông kết | Tăng độ linh động mà không nhằm kéo dài đáng kể thời gian ninh kết | Không nên tự ý thay thế cho sản phẩm có chức năng chậm đông kết | Cấu kiện cần tháo khuôn hoặc đạt cường độ sớm |
Sai lầm thường gặp là dùng một sản phẩm cho mọi loại cấu kiện mà không kiểm tra lại mục đích sử dụng. Bê tông sàn, bê tông khối lớn, bê tông cột vách và cấu kiện đúc sẵn có yêu cầu khác nhau về thời gian thi công, độ sụt và tốc độ phát triển cường độ. Chọn sai loại phụ gia có thể gây ra vấn đề ngay cả khi thể tích phụ gia vẫn nằm trong khoảng nhà sản xuất khuyến cáo.
Liều lượng bao nhiêu được xem là quá liều?
Với Sikament R4, khoảng liều lượng thường được nhắc đến trên công trường là 0,6 – 2,0 lít cho mỗi 100 kg xi măng. Đây là khoảng tham khảo gắn với sản phẩm và điều kiện sử dụng cụ thể, không phải ranh giới áp dụng máy móc cho mọi cấp phối. Liều lượng thực tế phải căn cứ vào tài liệu kỹ thuật hiện hành, thiết kế cấp phối, độ sụt yêu cầu và thử nghiệm trước khi đổ đại trà.
Vượt khoảng khuyến cáo không đồng nghĩa chắc chắn bê tông sẽ mất cường độ. Ngược lại, nằm trong khoảng khuyến cáo cũng không bảo đảm chắc chắn thời gian ninh kết sẽ phù hợp nếu cấp phối, nhiệt độ hoặc lượng nước thực tế đã thay đổi. Khái niệm “quá liều” nên được hiểu là lượng phụ gia thực tế cao hơn lượng đã được phê duyệt hoặc cao hơn mức phù hợp với cấp phối và điều kiện thi công.
Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
1. Bổ sung phụ gia để cứu độ sụt mà không kiểm soát tổng liều lượng. Khi bê tông bị tụt độ sụt, việc thêm phụ gia có thể là giải pháp kỹ thuật trong một số quy trình, nhưng phải được người có trách nhiệm cho phép và ghi nhận. Nếu nhiều lần bổ sung mà không cộng dồn lượng đã dùng, mẻ bê tông có thể vượt cấp phối ban đầu.
2. Bơm định lượng sai hoặc thiết bị không được kiểm tra. Sai số có thể đến từ cảm biến, van, đường ống, đồng hồ đo hoặc việc hiệu chuẩn không còn chính xác. Màn hình hiển thị một con số không có nghĩa lượng chất lỏng thực tế đã đi vào mẻ trộn đúng bằng con số đó.
3. Đong thủ công ở mẻ nhỏ. Dùng can, xô hoặc dụng cụ không có vạch đo chuẩn dễ dẫn đến sai lệch, nhất là khi phụ gia được pha loãng hoặc chuyển qua nhiều vật chứa.
4. Trộn lẫn các lô sản phẩm hoặc sản phẩm khác loại. Phụ gia có cùng mục đích sử dụng không nhất thiết có cùng thành phần và phản ứng với xi măng. Việc đổ chung vào một bồn chứa mà không xác nhận tính tương thích có thể làm kết quả thay đổi.
5. Không cập nhật độ ẩm cốt liệu. Khi cát hoặc đá chứa nhiều nước hơn giả định, lượng nước thực tế trong hỗn hợp tăng lên. Độ sụt cao bất thường khi đó có thể bị nhầm là do phụ gia quá liều.
6. Bổ sung nước tại công trường nhưng không ghi nhận. Đây là nguyên nhân làm thay đổi tỷ lệ nước trên xi măng và ảnh hưởng trực tiếp đến tính công tác, tách nước và phát triển cường độ.
Vì vậy, khi nghi ngờ quá liều phụ gia giảm nước bê tông, cần kiểm tra đồng thời:
- Cấp phối đã được phê duyệt và cấp phối thực tế của mẻ.
- Khối lượng xi măng, lượng nước và lượng phụ gia đã sử dụng.
- Độ ẩm cốt liệu tại thời điểm trộn.
- Độ sụt tại trạm và tại nơi đổ.
- Thời gian trộn, thời gian vận chuyển và thời gian chờ bơm.
- Điều kiện nhiệt độ, gió, nắng và phương pháp che phủ sau khi đổ.
- Nhật ký hiệu chuẩn, tình trạng bơm và phiếu giao nhận bê tông.
Không thể xác định “quá liều” chỉ bằng cách nhìn một mặt bê tông còn ướt. Phải đối chiếu giữa liều lượng thực tế, cấp phối, thời gian ninh kết dự kiến và kết quả kiểm tra mẫu.
Quy trình xử lý tại hiện trường khi bê tông không đạt độ cứng
Khi bê tông chậm đông kết, phản ứng vội vàng thường gây thêm thiệt hại. Cạy phá bề mặt, xoa đi xoa lại hoặc tưới nước mạnh khi hỗn hợp chưa đủ cứng đều có thể làm việc đánh giá sau đó khó hơn.
Bước 1: Dừng các tác động cơ học không cần thiết
Tạm dừng đi lại, xoa hoàn thiện, cào bóc hoặc tháo dỡ ván khuôn nếu chưa có đánh giá của kỹ thuật hiện trường. Không nên dùng tay ấn liên tục trên nhiều vị trí vì thao tác này vừa làm biến dạng bề mặt vừa không tạo ra phép đo đáng tin cậy.
Nếu cần kiểm tra, nên chọn một số vị trí đại diện, ghi rõ thời điểm và cách kiểm tra. Việc cạy mở ván khuôn cũng phải cân nhắc đến an toàn kết cấu và khả năng gây mất ổn định cho cấu kiện.
Bước 2: Che phủ, bảo vệ bề mặt và hạn chế mất ẩm
Dùng màng nilon, bạt hoặc biện pháp che phủ phù hợp để tránh mưa, nắng gắt và gió thổi trực tiếp. Mục tiêu trước mắt là hạn chế mất nước quá nhanh và bảo vệ bề mặt khỏi tác động cơ học, không phải làm cho bê tông “đông” ngay lập tức.
Không nên mặc định rằng cứ phủ thêm bạt cách nhiệt là luôn có lợi. Nếu thời tiết nóng, bề mặt bị giữ nhiệt quá mức có thể tạo chênh lệch nhiệt không mong muốn. Biện pháp che phủ cần phù hợp với điều kiện thực tế và chỉ dẫn của kỹ thuật phụ trách.
Bước 3: Không tưới nước trực tiếp khi bề mặt còn nhão
Khi bê tông chưa đủ cứng, tưới bằng vòi áp lực có thể làm rửa trôi hồ xi măng trên bề mặt, tạo lớp yếu, gây rỗ hoặc làm tăng nguy cơ phân tầng cục bộ. Việc mặt bê tông bóng nước cũng không đồng nghĩa với việc có thể tưới thêm nước.
Khi bề mặt đã se và đủ ổn định, có thể chuyển sang phương án bảo dưỡng ẩm phù hợp như phun sương, phủ vật liệu giữ ẩm hoặc duy trì lớp phủ theo hướng dẫn kỹ thuật. Thời điểm bắt đầu không nên ấn định bằng một mốc giờ giống nhau cho mọi công trình; cần dựa trên trạng thái thực tế của bề mặt.
Bước 4: Lập hồ sơ hiện trường
Ghi nhận càng sớm càng tốt:
- Thời điểm bắt đầu trộn, rời trạm, đến công trường và đổ xong.
- Mã mẻ, cấp phối, loại xi măng và loại phụ gia.
- Liều lượng phụ gia theo hồ sơ và lượng đã bổ sung tại hiện trường.
- Độ sụt, nhiệt độ hỗn hợp nếu có thiết bị đo.
- Điều kiện thời tiết và biện pháp che phủ.
- Hình ảnh bề mặt, vị trí lấy mẫu và tình trạng ván khuôn.
- Thời điểm bê tông bắt đầu se, bắt đầu chịu được tác động nhẹ và có thể bảo dưỡng ẩm.
Hồ sơ này giúp phân biệt lỗi do vật liệu, do trộn, do vận chuyển hay do thi công. Nó cũng là cơ sở để các bên thống nhất phương án thử nghiệm thay vì tranh luận dựa trên cảm nhận.
Bước 5: Kiểm tra mẫu và lên phương án đánh giá
Nếu đã đúc mẫu tiêu chuẩn tại thời điểm đổ, cần bảo quản mẫu đúng điều kiện và thử theo kế hoạch. Mẫu đúc sau khi sự cố đã xảy ra không thể đại diện hoàn toàn cho mẻ bê tông ban đầu, đặc biệt nếu mẫu được lấy từ một mẻ khác hoặc được đúc trong điều kiện không tương đương.
Khi mẫu tiêu chuẩn không đủ thông tin, kỹ sư có thể xem xét các phép kiểm tra bổ sung, trong đó có khoan lấy lõi ở tuổi phù hợp. Vị trí, số lượng và phương pháp khoan cần do đơn vị có năng lực đề xuất để tránh làm suy yếu cấu kiện hoặc lấy mẫu không đại diện.
Không nên chỉ dựa vào một kết quả R1 hay R3 để quyết định đập bỏ. Cường độ sớm có thể thấp do bê tông ninh kết muộn, trong khi cường độ ở tuổi thiết kế vẫn cần được đánh giá theo quy trình phù hợp. Ngược lại, nếu mẫu và kiểm tra hiện trường cùng cho thấy bê tông có chất lượng thấp, việc chờ thêm thời gian cũng không thay thế được đánh giá kết cấu.
Bảo dưỡng để không làm tình trạng xấu hơn
Bê tông chậm đông kết cần được bảo vệ trong giai đoạn bề mặt chưa ổn định. Nhưng bảo dưỡng không phải là cách “cứu” được mọi mẻ bê tông. Bảo dưỡng đúng giúp hạn chế mất nước sớm và tạo điều kiện cho quá trình thủy hóa tiếp tục; nó không thể khắc phục hoàn toàn một cấp phối sai nghiêm trọng, hiện tượng phân tầng lớn hoặc việc sử dụng nhầm vật liệu.
Khi bề mặt đã đủ cứng để tiếp nhận nước mà không bị rửa trôi, có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Giữ ẩm liên tục theo yêu cầu của loại bê tông và điều kiện môi trường.
- Phun sương hoặc dùng biện pháp cấp ẩm nhẹ, tránh tạo dòng nước mạnh trên bề mặt.
- Phủ nilon, bạt ẩm hoặc vật liệu giữ ẩm để giảm tốc độ bay hơi.
- Hạn chế nắng trực tiếp và gió mạnh trong giai đoạn đầu.
- Không tháo dỡ ván khuôn sớm chỉ vì bề mặt đã bắt đầu se.
- Không chất tải, tập kết vật liệu hoặc cho thiết bị đi qua khi chưa có xác nhận về khả năng chịu lực.
Thời gian bảo dưỡng thường được tính theo yêu cầu của tiêu chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật và đặc điểm cấu kiện. Bê tông có phụ gia kéo dài thời gian ninh kết có thể cần được theo dõi lâu hơn trước khi chuyển sang các bước hoàn thiện tiếp theo. Không nên mặc định rằng mọi trường hợp đều cần tưới ba hoặc bốn lần mỗi ngày, hay mọi cấu kiện đều phải giữ ẩm đúng bảy hoặc mười bốn ngày. Tần suất và thời gian phụ thuộc vào loại xi măng, điều kiện khí hậu, kích thước cấu kiện, mức độ che phủ và kết quả kiểm tra.
| Giai đoạn | Việc nên làm | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Khi phát hiện bê tông còn mềm | Khoanh vùng, chụp ảnh, che phủ và hạn chế đi lại | Cạy phá, xoa lại liên tục, tưới vòi áp lực |
| Khi bề mặt bắt đầu se | Kiểm tra tại vị trí đại diện, thống nhất cách bảo dưỡng | Dùng một mốc giờ cố định cho mọi cấp phối |
| Khi bề mặt đủ ổn định | Phun ẩm nhẹ hoặc áp dụng biện pháp giữ ẩm phù hợp | Để nắng, gió làm khô nhanh bề mặt |
| Trong thời gian theo dõi | Bảo vệ cấu kiện, ghi nhật ký và kiểm tra mẫu | Tháo chống, chất tải khi chưa có xác nhận |
| Khi cần kết luận chất lượng | Đánh giá mẫu tiêu chuẩn, có thể khoan lõi theo chỉ định | Kết luận chỉ từ màu sắc, vết nứt hoặc cảm giác khi ấn tay |
Vết nứt bề mặt không tự nó chứng minh lõi bê tông chưa thủy hóa đủ
Sau khi bê tông bắt đầu cứng, bề mặt có thể xuất hiện vết nứt chân chim, vùng đổi màu, rỉ nước hoặc lớp hồ yếu. Đây là các dấu hiệu cần ghi nhận, nhưng không thể chỉ từ đó suy ra nguyên nhân cụ thể.
Vết nứt có thể liên quan đến co ngót dẻo, mất nước nhanh, điều kiện bảo dưỡng, chuyển vị của ván khuôn, rung động, tách nước hoặc nhiều yếu tố khác. Tương tự, bề mặt đã se không chứng minh rằng lớp ngoài đã thủy hóa đúng cách, cũng không chứng minh phần lõi vẫn còn mềm. Sự khác biệt giữa bề mặt và bên trong chỉ có thể đánh giá đáng tin cậy hơn bằng kiểm tra phù hợp, chẳng hạn theo dõi mẫu, kiểm tra không phá hủy khi đủ điều kiện hoặc khoan lõi ở vị trí đại diện.
Nếu bê tông chậm đông kết rồi xuất hiện nứt, quy trình nên là:
1. Ghi nhận thời điểm và hình dạng vết nứt, không trám che ngay trước khi kiểm tra.
2. Kiểm tra xem vết nứt là nứt bề mặt hay có dấu hiệu phát triển vào chiều sâu.
3. Đối chiếu với nhật ký bảo dưỡng, thời tiết, thời điểm tháo khuôn và các tác động lên cấu kiện.
4. Lấy ý kiến kỹ sư kết cấu hoặc tư vấn giám sát về phương pháp kiểm tra.
5. Chỉ sửa chữa, bơm keo hoặc đục bỏ sau khi đã xác định nguyên nhân và phạm vi ảnh hưởng.
Khi nào cần xem xét gia cố hoặc đục bỏ?
Không phải mọi trường hợp bê tông chậm đông kết đều phải phá bỏ. Nhưng cũng không nên dùng câu “bê tông sẽ tự đạt cường độ sau này” để bỏ qua kiểm tra. Cần tăng mức độ đánh giá khi có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Bê tông tiếp tục mềm hoặc biến dạng trong thời gian dài hơn dự kiến mà không có dấu hiệu cải thiện.
- Tách nước và phân tầng rõ, cốt liệu lớn lắng xuống hoặc hồ xi măng nổi thành lớp dày.
- Ván khuôn bị biến dạng, cấu kiện mất hình dạng hoặc có dấu hiệu không bảo đảm an toàn.
- Mẫu thử cho kết quả thấp và các lần theo dõi tiếp theo không cho thấy xu hướng cải thiện.
- Bề mặt bị rửa trôi, rỗ sâu, bong lớp hoặc xuất hiện vùng yếu kéo dài.
- Hồ sơ vật liệu cho thấy đã dùng nhầm sản phẩm, sai cấp phối hoặc có lượng nước bổ sung không kiểm soát.
Trong các trường hợp này, quyết định xử lý phải dựa trên đánh giá của tư vấn giám sát, kỹ sư kết cấu, nhà thầu và chủ đầu tư. Phương án có thể là tiếp tục theo dõi, kiểm tra bổ sung, sửa chữa bề mặt, gia cố hoặc đục bỏ một phần. Mỗi lựa chọn cần dựa trên loại cấu kiện, mức độ chịu lực, vị trí hư hỏng và kết quả kiểm tra thực tế.
Kiểm soát từ trạm trộn để tránh quá liều phụ gia
Xử lý tại hiện trường chỉ là bước sau cùng. Với tác hại quá liều phụ gia bê tông, biện pháp hiệu quả hơn vẫn là kiểm soát từ lúc thiết kế cấp phối và định lượng.
Nhà thầu nên yêu cầu trạm trộn cung cấp thông tin rõ ràng cho từng mẻ: cấp phối, khối lượng xi măng, lượng nước, loại phụ gia, lượng phụ gia, thời điểm nạp và thời gian xuất hàng. Nếu có bổ sung phụ gia hoặc nước sau khi xe rời trạm, việc này phải được ghi nhận và có người chịu trách nhiệm xác nhận.
Bơm định lượng cần được kiểm tra theo kế hoạch của trạm và hướng dẫn của nhà sản xuất. Việc kiểm tra không nên chỉ dựa vào màn hình điều khiển; cần đối chiếu với lượng chất lỏng thực tế qua phép đo phù hợp. Khi thay sản phẩm, thay bồn chứa hoặc thay đường ống, phải kiểm tra khả năng tương thích và vệ sinh hệ thống nếu cần.
Một mẻ bê tông có độ sụt không đạt cũng không nên xử lý bằng cách rót thêm phụ gia theo kinh nghiệm. Trước hết phải xác định nguyên nhân: mất nước do thời gian chờ, cốt liệu thay đổi độ ẩm, nhiệt độ hỗn hợp tăng, phụ gia giảm hiệu quả hay cấp phối được tính chưa đúng. Nếu được phép điều chỉnh, lượng bổ sung phải được cân đo, ghi lại và tính vào tổng liều lượng của mẻ.
Các điểm nên thống nhất trước với trạm trộn gồm:
- Phạm vi độ sụt tại điểm nhận bê tông.
- Quy trình cho phép bổ sung phụ gia hoặc nước.
- Người có quyền phê duyệt việc điều chỉnh mẻ.
- Cách lưu mẫu và xử lý khi thời gian ninh kết bất thường.
- Trách nhiệm của các bên khi thiết bị định lượng sai.
- Điều kiện dừng nhận hoặc dừng đổ khi bê tông có dấu hiệu phân tầng, tách nước nghiêm trọng.
Với công trình có khối lượng lớn, cử người giám sát tại trạm hoặc kiểm tra đột xuất có ý nghĩa hơn việc chỉ kiểm tra phiếu khi xe đã đến công trường. Một quy trình minh bạch giúp phát hiện sai lệch sớm, trước khi mẻ bê tông được bơm vào cấu kiện.
Kết luận
Xử lý bê tông bị quá liều phụ gia không bắt đầu bằng việc phán đoán qua bề mặt, cũng không kết thúc bằng một mốc thời gian cố định. Cần dừng các tác động không cần thiết, che phủ và bảo vệ bê tông, ghi nhận đầy đủ thông tin của mẻ trộn, đồng thời tổ chức kiểm tra mẫu hoặc khoan lõi khi có chỉ định.
Phụ gia siêu dẻo quá liều có thể làm thay đổi độ sụt, kéo dài thời gian ninh kết, gây tách nước hoặc khiến lịch thi công bị đình trệ. Nhưng mức độ ảnh hưởng không giống nhau ở mọi cấp phối. Không thể khẳng định rằng bê tông chắc chắn hỏng chỉ vì chậm cứng, cũng không thể khẳng định bê tông chắc chắn đạt cường độ cuối cùng chỉ vì sau đó bề mặt đã khô.
Cách làm an toàn nhất là đánh giá theo dữ liệu: liều lượng thực tế, cấp phối, thời gian, nhiệt độ, độ sụt, mẫu thử và tình trạng cấu kiện. Trong thời gian chờ kết luận, giữ ẩm đúng phương pháp, không tưới mạnh lên bề mặt còn mềm, không tháo chống hoặc chất tải sớm. Về lâu dài, kiểm soát bơm định lượng, hồ sơ từng mẻ và quy trình bổ sung tại công trường sẽ giảm đáng kể nguy cơ bê tông chậm đông kết do phụ gia.
Sikament R4 hay bất kỳ phụ gia giảm nước nào cũng chỉ phát huy đúng vai trò khi được dùng đúng loại, đúng cấp phối và đúng liều lượng đã kiểm chứng. Một sai lệch nhỏ trong khâu định lượng có thể kéo theo nhiều giờ chờ đợi; còn quyết định xử lý đúng tại hiện trường sẽ quyết định đó chỉ là sự cố tiến độ hay trở thành vấn đề chất lượng của cả kết cấu.