Mô tả: Hiểu độ giãn nở chất trám khe bê tông, chọn Sikaflex phù hợp và thi công đúng tỷ lệ để hạn chế nứt rách, bong mép khi khe chuyển vị.
Keo trám khe vừa bơm xong nhìn phẳng đẹp, nhưng qua vài đợt nóng lạnh đã nứt giữa hoặc nhả khỏi mép bê tông. Tôi gặp kiểu hỏng này không ít: người thi công chọn keo theo tên quen, bơm cho đầy khe rồi nghĩ thế là xong. Nhưng khe co giãn không đứng yên. Nếu chất trám không theo kịp chuyển vị, hoặc khe được làm sai kích thước, lớp keo sớm muộn cũng bị kéo rách, bong mép, rồi nước có đường xì xuống dưới.
Độ giãn nở chất trám khe trong khe co giãn bê tông là thông số phải nhìn cùng với chiều rộng, chiều sâu khe và cách thi công. Anh em đừng nhầm độ giãn dài tới đứt với mức chuyển vị mà keo được thiết kế để làm việc. Hai con số ấy không thay thế cho nhau.
Bê tông vẫn chuyển động, dù nhìn bằng mắt tưởng như không
Bê tông co giãn theo nhiệt độ. Hệ số giãn nở nhiệt trung bình của bê tông vào khoảng 10 × 10⁻⁶/°C, có thể dao động trong khoảng 7–12 × 10⁻⁶/°C. Nói đơn giản: nhiệt độ đổi thì cấu kiện đổi kích thước; đoạn bê tông càng dài, mức dịch chuyển tích lũy càng đáng kể. Khe co giãn được bố trí để có chỗ cho chuyển động đó, còn chất trám khe phải biến dạng theo mà không rời khỏi hai mép.
Đây là lý do không thể lấy một loại keo bất kỳ rồi trét vào khe. Keo trám khe co giãn cần bám vào hai cạnh khe, co và giãn trong giới hạn thiết kế, đồng thời chịu được điều kiện phơi ngoài trời nếu vị trí đó tiếp xúc nắng mưa. Chọn thiếu khả năng chuyển vị, keo bị kéo căng quá mức. Chọn sai kích thước khe hoặc để keo dính xuống đáy, vật liệu cũng mất khả năng biến dạng đúng cách.
Tôi thường nhìn khe theo ba câu hỏi, theo đúng thứ tự: khe rộng bao nhiêu, dự kiến dịch chuyển ra sao, và keo sẽ bám vào những mặt nào. Chưa trả lời được ba câu đó mà đã cầm súng bơm thì dễ làm lại lắm.
Độ giãn dài không phải khả năng chuyển vị
Trên tài liệu sản phẩm, anh em có thể gặp cả độ giãn dài tới đứt lẫn khả năng chuyển vị. Độ giãn dài tới đứt cho biết mẫu vật liệu có thể bị kéo dài đến mức nào trước khi đứt trong phép thử tương ứng. Còn khả năng chuyển vị là mức biến dạng làm việc của chất trám khe trong ứng dụng được quy định. Dùng con số độ giãn dài để kết luận keo chịu được khe co giãn đến mức đó là nhầm thông số.
Với các dòng Sikaflex được nêu trong tài liệu kỹ thuật, khả năng chuyển vị khác nhau theo từng sản phẩm và phương pháp đánh giá. Sikaflex Construction AP, về sau có tên Sikaflex-140 Construction, có khả năng chuyển vị ±25%. Sikaflex-406 KC được công bố mức chuyển vị tới ±50% theo ASTM C920; theo các tiêu chuẩn EN được nêu, mức tương ứng là ±35% và ±25%. Không nên lấy con số lớn nhất rồi áp cho mọi công trình: phải đối chiếu đúng mã sản phẩm, điều kiện sử dụng và tài liệu kỹ thuật hiện hành của sản phẩm đó.
| Dòng sản phẩm | Khả năng chuyển vị được nêu | Điều cần nhớ |
|---|---|---|
| Sikaflex Construction AP / Sikaflex-140 Construction | ±25% | Phù hợp khi mức chuyển vị của khe nằm trong giới hạn thiết kế của sản phẩm |
| Sikaflex-406 KC | Tới ±50% theo ASTM C920; ±35% theo EN 14188-2; ±25% theo EN 15651-4 | Con số phụ thuộc tiêu chuẩn đánh giá; không hoán đổi tùy ý giữa các điều kiện |
Ví dụ, khe rộng 20 mm dùng sản phẩm có khả năng chuyển vị ±25% thì mức chuyển vị danh định tương ứng bằng một phần tư chiều rộng khe, nếu điều kiện và cách tính của tài liệu sản phẩm áp dụng cho cấu hình đó. Nhưng đừng biến phép tính này thành cam kết rằng mọi khe 20 mm đều an toàn: thiết kế khe, nhiệt độ lúc thi công, chiều sâu keo, độ bám dính và chuyển động thực tế đều có tiếng nói.
Độ giãn dài tới đứt là giới hạn của mẫu thử; khả năng chuyển vị mới là thông số để chọn keo cho khe làm việc.
Tính toán kích thước khe: đừng bơm sâu cho chắc
Kích thước khe không phải chuyện thẩm mỹ. Lớp keo quá sâu hoặc quá mỏng đều có thể làm khe làm việc sai cách. Quy tắc thiết kế thông dụng được nêu trong tài liệu là tỷ lệ rộng:sâu 2:1 với khe rộng hơn 10 mm, chiều sâu tối thiểu 8 mm. Với khe nhỏ hơn 10 mm, tỷ lệ rộng:sâu là 1:1. Dải chiều rộng thiết kế thường được nêu là 10–35 mm, tối đa 40 mm; vượt khỏi cấu hình đó thì phải xem lại thiết kế và tài liệu sản phẩm, không tự tiện bơm theo thói quen.
Chẳng hạn, khe rộng 20 mm thì chiều sâu lớp keo theo tỷ lệ 2:1 là khoảng 10 mm. Khe rộng 30 mm thì chiều sâu tương ứng khoảng 15 mm. Đây là kích thước lớp keo làm việc, không phải cứ nhét đầy toàn bộ khoảng rỗng từ mặt ngoài xuống đáy.
Muốn giữ đúng chiều sâu, thợ thường dùng xốp chèn khe phù hợp hoặc băng chống bám dính ở đáy, tùy cấu tạo và chỉ dẫn của hệ vật liệu. Xốp chèn còn giúp tạo hình lớp keo và hạn chế keo bám xuống đáy. Đừng lấy vữa vụn, giấy hay vật liệu linh tinh nhét vào cho kín. Khe bẩn, đáy không đều, chèn sai kích thước thì đường keo cũng khó ra đúng hình.
Trước khi bơm, đo chiều rộng khe ở vài vị trí. Khe bê tông ngoài công trường hiếm khi đẹp đều từ đầu đến cuối. Nếu có đoạn rộng hẹp thất thường, xử lý nền và xác định chiều sâu theo thực tế; một đầu khe 12 mm không thể đại diện cho cả tuyến nếu đầu kia đã rộng hơn nhiều.
Bám hai cạnh, đừng khóa keo cả ba mặt
Một lỗi nhìn thì nhỏ nhưng hậu quả rất rõ: keo dính vào hai thành khe và cả đáy. Khi khe mở hoặc khép, lớp trám bị giữ ở ba mặt, không thể biến dạng tự do như thiết kế. Ứng suất tập trung vào phần giữa, màng keo dễ bị xé rách hoặc bong khỏi mép. Đây là lỗi bám dính ba mặt; bơm thật nhiều keo không sửa được, đôi khi chỉ khiến lớp trám càng khó làm việc.
Cấu tạo đúng thường yêu cầu chất trám bám vào hai mặt bên của khe, còn đáy được ngăn bám bằng xốp chèn hoặc băng chống dính thích hợp. Làm tới đâu kiểm tra tới đó: xốp có nằm đúng độ sâu không, có bị đâm thủng khi đưa vào không, hai mép bê tông có sạch và chắc không. Đến lúc bơm mà xốp tụt sâu, nổi lên hoặc đứt đoạn thì dừng tay chỉnh lại; đừng phủ keo che lỗi rồi bàn giao.
Quy trình ngoài hiện trường nên làm gọn nhưng không được bỏ bước:
1. Cắt và làm sạch khe. Loại bỏ keo cũ, vữa bở, bụi xi măng và phần bê tông yếu. Nếu mép bị sứt rỗ, sửa lại để có cạnh chắc cho keo bám. Hút bụi hoặc vệ sinh theo hướng dẫn của hệ vật liệu; quét qua loa bằng chổi rồi bơm lên bụi mịn là tự làm khó mình.
2. Kiểm tra độ khô và tình trạng nền. Bề mặt phải đáp ứng điều kiện thi công của sản phẩm. Đừng mặc định khe vừa rửa xong là bơm được ngay; nước đọng, bụi bẩn hay lớp hồ xi măng yếu đều ảnh hưởng đến độ bám.
3. Chèn đáy, tạo chiều sâu. Đưa xốp chèn vào đều tay, tránh làm rách hoặc đẩy sâu lệch. Mục tiêu là giữ đúng chiều sâu lớp keo và ngăn bám dính mặt đáy.
4. Quét lót khi nền cần và sản phẩm yêu cầu. Với bê tông rỗ, lớp lót chuyên dụng như Sika Primer-3N có thể giúp tăng độ bám dính và độ bền thời tiết cho Sikaflex. Lót đúng loại, đúng cách theo tài liệu sản phẩm; không phải cứ quét dày là bám chắc hơn.
5. Bơm keo liên tục, miết kín hai mép. Đưa vòi bơm xuống đủ sâu, bơm đều để hạn chế bọt khí và khoảng rỗng. Miết mặt keo để tiếp xúc kín với hai cạnh khe, không kéo keo khỏi mép.
6. Bảo vệ khe trong thời gian đóng rắn. Đừng cho nước, bụi hoặc người đi lại phá bề mặt khi keo chưa đạt trạng thái phù hợp. Tốc độ đóng rắn được nêu cho một số điều kiện là khoảng 3 mm mỗi 24 giờ ở 23°C và độ ẩm tương đối 50%; thực tế công trường có thể khác, nên phải theo tài liệu sản phẩm và điều kiện tại chỗ.
Chọn Sikaflex theo chuyển vị và điều kiện làm việc
Chọn chất trám khe cho khe co giãn không nên chỉ dựa vào câu “keo đàn hồi tốt”. Hỏi rõ khe ở sàn, mặt đứng hay vị trí tiếp xúc thời tiết; khe rộng bao nhiêu; vật liệu nền là gì; và dự kiến chuyển vị nằm trong giới hạn nào. Sau đó mới đối chiếu sản phẩm.
Sikaflex Construction AP / Sikaflex-140 Construction có mức chuyển vị ±25% theo thông tin sản phẩm được nêu. Sikaflex-406 KC có mức cao hơn trong một số tiêu chuẩn thử, nhưng điều đó không có nghĩa cứ khe ngoài trời là chọn dòng có con số lớn nhất. Mã sản phẩm, tiêu chuẩn đánh giá và điều kiện ứng dụng phải khớp với công việc. Với vị trí đặc biệt hoặc tải trọng, cấu tạo phức tạp, nhà thầu nên xác nhận lựa chọn với tài liệu kỹ thuật hiện hành thay vì tự suy từ tên dòng keo.
Cũng cần phân biệt chất trám khe với keo dán gạch, keo cấy thép hay chất kết dính bê tông. Cùng nằm trong nhóm hóa chất xây dựng, nhưng nhiệm vụ khác nhau. Keo dán gạch giữ viên gạch trên nền; keo cấy thép truyền lực quanh thanh thép; chất trám khe co giãn phải biến dạng theo khe mà vẫn bám mép. Lấy nhầm sản phẩm vì thấy chữ “keo” trên bao bì là con đường ngắn nhất tới cảnh phải cắt bỏ, vệ sinh và làm lại.
Khe đã nứt hoặc nhả chân: sửa từ nguyên nhân
Khi gặp khe co giãn bị nứt, đừng bơm lớp mới đè lên lớp cũ. Trước hết xác định đường hỏng nằm ở đâu: nứt giữa thân keo, bong khỏi một mép, hay nước xì từ dưới đáy. Nứt giữa thường gợi ý lớp keo bị kéo quá giới hạn hoặc cấu tạo làm việc không đúng; nhả chân có thể liên quan đến nền bẩn, yếu, chuẩn bị bề mặt kém hoặc sản phẩm không phù hợp. Đây là dấu hiệu để kiểm tra, không phải kết luận thay cho việc xem hiện trạng.
Cắt bỏ phần keo hỏng, mở khe đủ để kiểm tra hai cạnh và lớp chèn. Nếu bê tông mép đã bở, phải xử lý nền trước khi trám lại. Đo lại chiều rộng, xác định chiều sâu, kiểm tra bám dính ba mặt rồi mới chọn sản phẩm và thi công. Nếu chỉ miết thêm keo lên vết nứt, nước có thể tạm thời bị chặn, nhưng chuyển vị vẫn còn đó. Lỗi cũ nằm nguyên bên dưới.
Tuổi thọ chất trám khe ngoài trời không có một con số chung áp cho mọi công trình. Nắng, mưa, chuyển vị thực tế, chất lượng nền và tay nghề thi công đều tác động. Vì vậy, cách làm chắc ăn không phải là hứa keo bền bao nhiêu năm, mà là thiết kế đúng kích thước, chọn đúng khả năng chuyển vị, tạo bám dính hai mặt và để vật liệu đóng rắn trong điều kiện phù hợp.
Anh em thi công nhớ một điều: khe co giãn không phải rãnh để trám cho kín mắt. Nó là chỗ bê tông được phép chuyển động. Đo cho đúng, chèn cho đúng, vệ sinh kỹ rồi mới bơm; làm ẩu một bước thì keo tốt mấy cũng khó cứu.