Chủ động nguồn vật liệu xây dựng, tháo điểm nghẽn cho đầu tư công
Câu chuyện này không chỉ nằm ở khâu khai thác khoáng sản, mà còn liên quan trực tiếp đến cách chủ đầu tư tính toán vật liệu ngay từ lúc chuẩn bị dự án. Với các hạng mục bê tông, nền sàn và chống thấm, nguồn cung ổn định là điều kiện quan trọng để kế hoạch thi công không bị đứt gãy giữa chừng.
Nguồn vật liệu phải được tính từ đầu, không chờ đến khi thiếu
Theo thông tin được công bố, một số chủ đầu tư và địa phương chưa rà soát nguồn vật liệu ngay trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, nên vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn cung thị trường. Khi mỏ thương mại không đáp ứng đủ nhu cầu, giá tăng hoặc khoảng cách vận chuyển quá xa, chi phí công trình có thể chịu thêm áp lực, trong khi tiến độ cũng khó giữ được như dự kiến.
Tại Quảng Ngãi, Sở Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các Ban Quản lý dự án cùng UBND các xã, phường, đặc khu rà soát nhu cầu và nguồn vật liệu cho từng công trình. Việc rà soát cần làm rõ loại khoáng sản, khối lượng, vị trí, diện tích, cự ly vận chuyển và thời điểm cần cung cấp.
Tôi cho rằng đây là cách tiếp cận thực tế, bởi vật liệu xây dựng không chỉ là một dòng chi phí trong dự toán. Đất san lấp, cát, đá và các vật liệu nền tạo nên lớp cơ sở cho nhiều hạng mục tiếp theo. Nếu lớp nền bị thay đổi do thiếu nguồn, phải thay vật liệu hoặc kéo dài thời gian chờ, các công việc như hoàn thiện bề mặt, xử lý chống thấm và thi công sàn cũng có thể phải điều chỉnh theo.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là có thể chọn nhanh một nguồn vật liệu gần công trường rồi đưa vào sử dụng. Thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi cho thấy việc lựa chọn phải đồng thời xem xét chất lượng, trữ lượng, khả năng khai thác, yếu tố môi trường và cự ly vận chuyển. Với vật liệu nằm dưới các lớp sàn hoặc kết cấu bê tông, sự ổn định và phù hợp của nền là tiền đề để những lớp bảo vệ phía trên phát huy đúng công năng.
Từ mỏ vật liệu đến thiết kế và tổng mức đầu tư
Một điểm đáng chú ý là nguồn vật liệu được yêu cầu tính toán đồng bộ với thiết kế, tổng mức đầu tư và tiến độ. Nếu khảo sát nguồn quá muộn, chủ đầu tư có thể phải rà soát, điều chỉnh thiết kế, dự toán hoặc phương án cung ứng khi dự án đã triển khai.
Trong điều kiện thực tế, mỗi lớp vật liệu đều có một vai trò riêng. Lớp san lấp cần đáp ứng yêu cầu của nền; cát, đá và bê tông liên quan đến quá trình tạo lập kết cấu; còn hệ chống thấm và bề mặt sàn phải được thi công trên một nền đủ ổn định, sạch và phù hợp. Khi nền phía dưới không được chuẩn bị đúng, lớp hoàn thiện dù có liền mạch, nhám vừa phải hay kháng khuẩn đến đâu cũng khó bù đắp hoàn toàn cho những bất ổn đã tồn tại bên dưới.
Vì vậy, với các nhà quản lý dự án, hồ sơ vật liệu nên được nhìn như một chuỗi liên kết thay vì những hạng mục rời rạc. Cần xác định nguồn cung, thời gian vận chuyển và khả năng đáp ứng trước khi chốt các bước thi công tiếp theo. Điều này đặc biệt đáng lưu ý với công trình có diện tích sàn lớn, nơi việc chậm vật liệu nền có thể làm xáo trộn cả lịch đổ bê tông, tạo phẳng và hoàn thiện bề mặt.
Thông tin từ Báo Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết các địa phương được yêu cầu rà soát khoáng sản dôi dư trong quá trình thi công, cải tạo mặt bằng và những nguồn đã tập kết có khả năng thu hồi, sử dụng theo quy định. Dù vậy, khả năng tận dụng vẫn cần được đánh giá dựa trên chất lượng và điều kiện sử dụng cụ thể, không nên mặc định rằng mọi nguồn vật liệu sẵn có đều phù hợp cho mọi lớp kết cấu.
Cơ sở dữ liệu quốc gia và điều cần theo dõi
Ở tầm rộng hơn, VTV.vn đưa tin Bộ Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu chủ trì xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn cung vật liệu xây dựng. Dữ liệu dự kiến tích hợp thông tin về mỏ, trữ lượng, công suất khai thác, nhu cầu sử dụng và khả năng điều phối, đồng thời được cập nhật thường xuyên.
Cơ quan này cũng được giao phối hợp xây dựng cơ chế điều phối vật liệu giữa các vùng và các tỉnh trong tháng 10, nhằm ưu tiên nguồn cung cho những công trình, dự án quan trọng quốc gia. Bên cạnh đó là kế hoạch công bố Bản đồ số quốc gia về nguồn cung vật liệu xây dựng hằng năm và xây dựng hệ thống dự báo cung cầu theo từng vùng, từng loại vật liệu và từng giai đoạn phát triển.
Các tỉnh, thành phố được yêu cầu hoàn thành việc lập, phê duyệt và tổ chức thực hiện Đề án đánh giá tiềm năng khoáng sản nhóm III, IV trước quý II/2027. Việc chuẩn bị quỹ mỏ vật liệu xây dựng cho các dự án giai đoạn 2030–2045 cũng được đặt ra.
Với doanh nghiệp thi công và chủ đầu tư, điều cần theo dõi không chỉ là nguồn vật liệu có xuất hiện trên thị trường hay không, mà là mức độ phù hợp của nguồn đó với thiết kế, tiến độ và toàn bộ cấu tạo công trình. Khi nguồn cung được chuẩn bị sớm, các lớp vật liệu từ nền, bê tông đến chống thấm và sàn hoàn thiện mới có cơ hội được thi công trong điều kiện ổn định hơn. Câu hỏi còn lại là: các dự án sẽ bắt đầu xem tính liền mạch của chuỗi vật liệu như một phần của chất lượng công trình từ thời điểm nào?
seoTitle: Chủ động vật liệu xây dựng để tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư công
metaDescription: Nguồn đất, cát, đá cần được tính từ đầu để kiểm soát chi phí, tiến độ và chất lượng nền sàn cho các dự án đầu tư công.
Related reading: Quảng Ngãi đẩy mạnh chủ động.