Theo Báo Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi vừa phát hành văn bản yêu cầu các chủ đầu tư rà soát nhu cầu vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị, nhằm tháo gỡ tình trạng nhiều công trình hạ tầng bị chững lại vì thiếu đất san lấp, cát và đá. Cùng lúc đó, Báo Thanh Hóa, VOV và Báo Công Thương đồng loạt phản ánh những "nút thắt" về đất đai, giá vật liệu và kết nối hợp tác doanh nghiệp trong ngành. Đứng từ góc nhìn của người tư vấn giải pháp bề mặt, tôi thấy đây không chỉ là chuyện của cát, đá hay mỏ khoáng — câu chuyện ấy len vào từng lớp bê tông lót, từng mạch chống thấm và từng tấm sàn công nghiệp mà các bạn đang tính toán.
Bài toán không chỉ nằm ở mỏ vật liệu
Khi nguồn cung đất đắp, cát, đá từ các mỏ thương mại thiếu hụt và cự ly vận chuyển từ vùng sâu, vùng xa kéo dài, chi phí vận chuyển sẽ đẩy giá thành công trình lên một bậc mà ít ai thấy trong bảng dự toán ban đầu. Báo Xây dựng dẫn chia sẻ từ Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi, ông Hồ Trọng Phương, nêu rõ: nhiều dự án hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nguồn cung từ các mỏ thương mại, dẫn đến bị động khi thị trường khan hiếm hoặc giá cả tăng cao. Điều đó đồng nghĩa — mỗi lớp bê tông, mỗi lớp primer, mỗi mạch chống thấm mà các bạn đặt lên nền đất đắp ấy đều đang âm thầm gánh thêm một phần chi phí logistic phía dưới.
Với các nhà quản lý đang theo dõi bài toán thấm dột ở nhà máy, kho hàng hay sàn công nghiệp, tôi thường nhắc rằng: miễn là nền đất và cốt liệu chưa ổn định thì lớp phủ bề mặt phía trên — dù có nhám hay liền mạch đến đâu — cũng chỉ là lớp vá tạm theo thời gian.
Cơ chế mới từ Luật Địa chất và Khoáng sản
Giải pháp mà Quảng Ngãi đang triển khai xoay quanh việc để chủ đầu tư chủ động hơn ngay từ khâu chuẩn bị dự án, kết hợp với các cơ chế từ Luật Địa chất và Khoáng sản số 54 và số 147 — vốn bổ sung điều kiện cho phép xác định khu vực khoáng sản phù hợp và khai thác phục vụ trực tiếp công trình. Theo hướng dẫn của Sở, các chủ đầu tư cần phối hợp với UBND cấp xã và địa phương lân cận để khảo sát nguồn vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu san lấp có cự ly vận chuyển hợp lý, thay vì trông chờ hoàn toàn vào mỏ thương mại.
Tôi đọc thấy ở đây một tư duy khá quen thuộc trong xử lý sàn: xử lý từ gốc thay vì xử lý từ ngọn. Khi nền và cốt liệu đã ổn định, khoảng cách vận chuyển đã hợp lý, thì lớp bê tông lót, hệ chống thấm và lớp phủ bề mặt phía trên mới có cơ hội đứng vững cùng năm tháng mà không bị tách lớp, nứt gãy hay trơn trượt do nền dịch chuyển.
Các nhà quản lý sàn nên lưu ý gì ở thời điểm này?
Trong điều kiện thực tế mà các nguồn tin phản ánh, tôi hay gợi ý các nhà quản lý lưu ý ba điểm. Một là đừng để bảng dự toán chống thấm và sàn công nghiệp neo hoàn toàn vào giá vật liệu thô tại thời điểm ký hợp đồng — hãy dự phòng một biên độ cho cả giá cát, đá, đất đắp lẫn chi phí vận chuyển. Hai là yêu cầu đơn vị thi công công khai nguồn cốt liệu và chứng nhận chất lượng bê tông, bởi khi nền không đặc chắc thì mọi lớp liền mạch phía trên sớm bị phá vỡ. Ba là rà soát lại tiến độ tổng thể: nếu giai đoạn chuẩn bị nền chậm thì hệ chống thấm và lớp phủ sàn cũng không thể đẩy nhanh được — chúng phụ thuộc vào điều kiện bề mặt khô ráo, đủ cứng và đủ phẳng.
Câu chuyện Quảng Ngãi hôm nay, cùng loạt phản ánh từ Thanh Hóa về tháo gỡ "nút thắt" giá vật liệu và thông tin kết nối hợp tác doanh nghiệp ngành vật liệu xây dựng, nhắc tôi nhớ đến không ít lần đến nhà máy mà sàn đã bong tróc, mạch chống thấm ngấm ngược chỉ vì phần nền đất đắp bên dưới chưa được tính đúng, tính đủ. Vậy các bạn đang đứng ở giai đoạn nào của dự án — và phần nền bên dưới lớp sàn mà bạn tin tưởng, liệu đã thực sự yên tâm?
Related reading: Quảng Ngãi đẩy mạnh chủ động.