Rà soát, điều phối nguồn vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia
Trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu về mỏ, trữ lượng, công suất khai thác, nhu cầu sử dụng và khả năng điều phối. Với các nhà thầu, đơn vị cung ứng vật liệu và đội thi công chống thấm, đây là tín hiệu cho thấy bài toán nguồn vật liệu sẽ được quản lý theo vùng, theo công suất và theo tiến độ dài hạn, thay vì xử lý bị động khi công trình đã triển khai.
Điểm nghẽn nằm ở phân bố và điều phối
Theo nội dung được Người Xây Dựng đăng tải, nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường về cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và các công trình trọng điểm trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, tài nguyên phân bố không đồng đều. Nhu cầu lại tập trung tại các khu vực triển khai đồng thời nhiều dự án.
Cấu trúc rủi ro được chỉ ra khá rõ:
- Một số địa phương có nguồn tài nguyên và trữ lượng lớn, công suất khai thác còn dư địa.
- Một số khu vực khác có thể phát sinh thiếu hụt cục bộ theo từng thời điểm.
- Tiến độ điều tra địa chất, đánh giá tiềm năng khoáng sản và cập nhật quy hoạch chưa đáp ứng yêu cầu.
- Công tác chuẩn bị quỹ mỏ, cấp phép, nâng công suất và điều phối liên tỉnh còn chậm.
Đây là dạng mất cân đối có thể phá vỡ kế hoạch cung ứng dù tổng nguồn trên phạm vi cả nước vẫn được đánh giá là đáp ứng nhu cầu. Vấn đề không chỉ nằm ở khối lượng vật liệu. Vị trí mỏ, công suất khai thác, thời điểm cung cấp và khả năng vận chuyển đều tác động trực tiếp đến tính liên tục của công trường.
Trong thi công bê tông và chống thấm, sự gián đoạn vật liệu có thể làm thay đổi trình tự xử lý bề mặt, thời gian chờ giữa các công đoạn và điều kiện nghiệm thu. Vì vậy, kế hoạch vật liệu phải được kiểm soát từ trước khi thi công, không chờ đến khi phát sinh thiếu hụt mới tìm nguồn thay thế.
Cơ sở dữ liệu và bản đồ số sẽ thay đổi cách lập kế hoạch
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn cung vật liệu xây dựng. Hệ thống này dự kiến tích hợp thông tin về mỏ, trữ lượng, công suất khai thác, nhu cầu sử dụng và khả năng điều phối; dữ liệu phải được cập nhật thường xuyên.
Trong tháng 10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng cơ chế điều phối nguồn vật liệu liên vùng, liên tỉnh. Cơ chế này ưu tiên vật liệu cho các công trình, dự án quan trọng quốc gia.
Các nhiệm vụ khác gồm:
- Công bố hằng năm Bản đồ số quốc gia về nguồn cung vật liệu xây dựng.
- Xây dựng cơ chế dự phòng và điều phối vật liệu theo vùng kinh tế.
- Thiết lập hệ thống dự báo cung - cầu theo từng vùng, từng loại vật liệu và từng giai đoạn.
- Tổng hợp, đánh giá tình hình cung - cầu trên phạm vi cả nước để đề xuất điều chỉnh phương án điều phối khi cần thiết.
- Bố trí nguồn lực cho điều tra địa chất và đánh giá tiềm năng khoáng sản tại các địa phương còn khó khăn.
Với đơn vị thi công, dữ liệu này có ý nghĩa thực tế ở khâu kiểm tra năng lực cung ứng. Một nguồn vật liệu được báo là có sẵn chưa đủ để kết luận an toàn. Cần đối chiếu tối thiểu bốn yếu tố: nguồn mỏ, trữ lượng, công suất khai thác và khả năng đáp ứng theo thời điểm thi công.
Địa phương phải chuẩn bị quỹ mỏ đến giai đoạn 2030 - 2045
Các tỉnh, thành phố được yêu cầu hoàn thành việc lập, phê duyệt và tổ chức thực hiện Đề án đánh giá tiềm năng khoáng sản nhóm III, nhóm IV trước quý II/2027. Đồng thời, địa phương phải bố trí kinh phí cho điều tra địa chất, đánh giá tiềm năng khoáng sản và xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất, khoáng sản.
Quy hoạch tỉnh và các quy hoạch liên quan cũng phải được rà soát, cập nhật. Các khu vực có tiềm năng khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường cần được bổ sung phù hợp với quy hoạch phát triển kết cấu hạ tầng. Những mỏ đang khai thác sẽ được rà soát để xem xét điều chỉnh công suất đối với các mỏ đủ điều kiện.
Mục tiêu được đặt theo tầm nhìn dài hơn: chủ động chuẩn bị quỹ mỏ vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trong giai đoạn 2030 - 2045, tránh tình trạng bị động khi các dự án quy mô lớn đồng loạt triển khai.
Đối với nhà thầu và đơn vị phân phối vật liệu chống thấm, không nên xem đây là câu chuyện chỉ liên quan đến cát, đá hay khoáng sản làm vật liệu thông thường. Mọi biến động ở lớp vật liệu nền đều có thể kéo theo thay đổi về tiến độ bê tông, xử lý mạch ngừng, sửa chữa bề mặt và thi công hệ thống chống thấm. Hồ sơ nguồn cung, năng lực giao hàng và phương án dự phòng cần được kiểm tra trước khi chốt biện pháp thi công.
Không nên lựa chọn vật liệu theo giá tại thời điểm đặt hàng nếu chưa xác định được tính ổn định của nguồn cung. Công trình trọng điểm cần một chuỗi cung ứng có dữ liệu, có điều phối và có phương án dự phòng. Nếu ba lớp kiểm soát này chưa rõ, rủi ro không nằm trên giấy tờ mà sẽ xuất hiện trực tiếp tại hiện trường, dưới dạng gián đoạn thi công, thay đổi vật liệu hoặc suy giảm chất lượng kết cấu hoàn thiện.
Related reading: Giải bài toán thiếu hụt vật.