Áp lực kép 70% — 31,7% bào mòn biên lợi nhuận nhà thầu, hợp đồng trọn gói đứng trước ngưỡng đứt gãy dòng tiền
Hai con số này không phản ánh biến động thị trường đơn thuần — chúng tác động trực tiếp lên cường độ bám dính, chi phí vận chuyển và năng lực tái đầu tư của toàn chuỗi thi công, trong đó có hạng mục chống thấm và đổ bê tông nhựa. Khi Bộ Xây dựng đến hết tháng 6 mới giải ngân gần 23% kế hoạch vốn 137.298 tỷ đồng, "sức ép kép" từ giá nhiên liệu và vật liệu trở thành phép thử nghiêm túc cho sức khỏe tài chính của từng nhà thầu.
Giải ngân 35,5% — điểm gãy nằm ở hợp đồng trọn gói
- Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026: khoảng 1,08 triệu tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay.
- Đến hết tháng 6, cả nước giải ngân gần 357.000 tỷ đồng, tương đương 35,5% kế hoạch Thủ tướng giao.
- Riêng Bộ Xây dựng: mới giải ngân gần 10.528 tỷ đồng, đạt gần 23% — thấp hơn mức bình quân vốn ngân sách Trung ương 29,3%.
- Các chủ đầu tư có tỷ lệ thấp: Ban Quản lý dự án Đường sắt hơn 10%, Ban Quản lý dự án Hàng hải và Đường thủy 15%, Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh 21%, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận hơn 21%.
Khi tỷ lệ giải ngân tụt sâu dưới ngưỡng 30%, dòng tiền tại công trường bắt đầu co cụm. Nhà thầu mất khả năng đối ứng để nhập thêm vật liệu chống thấm, phụ gia, bê tông nhựa nóng — lực cản dâng lên ngay tại hạng mục thi công nền, móng và cấu trúc bao che. Đây là điểm gãy thực sự, không phải con số trên báo cáo.
Hợp đồng trọn gói — khi ứng suất kéo vượt ngưỡng chịu
Phần lớn gói thầu bảo trì và một số gói xây lắp đang áp dụng hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định. Về nguyên tắc, những loại hợp đồng này không dễ điều chỉnh giá, trong khi các quy định liên quan giữa Luật Xây dựng, Luật Đấu thầu và Luật Dân sự vẫn còn những điểm chưa thật sự thống nhất khi giá nhiên liệu biến động bất thường. Hệ quả đã hiện rõ:
- Chi phí nhóm dự án bảo trì đường bộ năm 2026, cập nhật theo mặt bằng giá đầu tháng 4, tăng thêm khoảng 946 tỷ đồng, tương đương 28,7%.
- Một gói thầu tại dự án Quốc lộ 14E được ghi nhận chi phí tăng khoảng 25%.
Con số 28,7% là ngưỡng báo động. Tại mức này, biên lợi nhuận của phần lớn nhà thầu vừa và nhỏ bị bào mòn hoàn toàn. Tiếp tục thi công theo giá hợp đồng cũ, nhà thầu thua lỗ; giảm tốc độ thi công, dự án chậm tiến độ, chủ đầu tư đối mặt trách nhiệm, giải ngân tiếp tục tụt. Đó chính là vòng lặp ứng suất mà hợp đồng trọn gói không chịu nổi khi biến số đầu vào vượt khỏi dải thiết kế ban đầu.
Khuyến cáo kỹ thuật khi giá neo ở mặt bằng mới
Chúng ta không thể tách bài toán giải ngân khỏi bài toán vật liệu. Khi giá nhiên liệu tăng 70%, chi phí vận chuyển phụ gia chống thấm, màng chống thấm, bê tông nhựa nóng tăng tỷ lệ thuận — nhưng giá trị kỹ thuật của cấu kiện không đổi. Đây là lúc cần siết lại từng thông số:
- Rà soát ngay hợp đồng trọn gói đang triển khai: nếu chỉ số giá nhiên liệu, nhựa đường vượt 20% so với thời điểm ký, kích hoạt điều khoản điều chỉnh giá theo cơ chế Nghị định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
- Cập nhật định mức hao phí vật liệu chống thấm theo mặt bằng giá mới, tuyệt đối không cắt giảm khối lượng vật liệu chính hãng để bù chi phí. Quyết định này trực tiếp ảnh hưởng đến cường độ bám dính, module đàn hồi và tuổi thọ kết cấu sau nghiệm thu.
- Ưu tiên vật liệu chống thấm có chứng nhận chất lượng rõ ràng, không thay thế bằng sản phẩm không rõ nguồn gốc chỉ vì chênh 5–10% giá. Tiết kiệm trước mắt sẽ quay lại thành phát sinh sửa chữa cường độ lớn khi hiện tượng thấm mao dẫn, nứt bề mặt tái xuất.
- Theo dõi sát tiến độ giải ngân các Ban Quản lý dự án có tỷ lệ dưới 25% — đây là nhóm có nguy cơ dừng thi công cục bộ, ảnh hưởng dây chuyền đến hạng mục chống thấm liên quan.
Khi giá nhiên liệu neo ở mặt bằng mới và nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng kịp nhu cầu tăng nhanh, mỗi quyết định thay thế vật liệu đều mang theo một hệ số rủi ro mới. Con số 23% giải ngân của Bộ Xây dựng cần được đọc như một cảnh báo kết cấu về dòng tiền — và chúng ta phải siết từng thông số kỹ thuật trước khi nó vượt ngưỡng thiết kế cho phép.
Related reading: trường xây dựng và vật liệu and trường vật liệu xây dựng khan.